Κρητομυκηναϊκά στοιχεία Τελετουργίας στον Όμηρο


Κρητομυκηναϊκά  στοιχεία  Τελετουργίας  στον  Όμηρο 
                                                                         (θυσίες - τελετές)
                                                                                                   Γράφει  ο  Αδάμης  Ευθύμιος
Ο  ποιητής  Όμηρος  έζησε  τον  8ο αι π.Χ. όμως  στα  έργα  του  περιγράφει  μια  άλλη, παλαιότερη, εποχή, όταν  στο  ελληνικό  πολιτικό  σύστημα  κυριαρχεί  η  μοναρχία  και  στην  καθημερινότητα  των  ανθρώπων  η  χρήση  του  Χαλκού (ενώ  εισάγεται σταδιακά  και  ο σίδηρος) .  
Η ομηρική  ανάπλαση  για  τον  καθημερινό βίο, την  εθιμοτυπία, την  λατρεία, τα  γεγονότα(π.χ. πόλεμοι) και  γενικότερα  τις  κοινωνικές  και  πολιτικές  δομές  αναπαριστά  την  μυκηναϊκή εποχή, έχει  λοιπόν  ιδιαίτερο  ενδιαφέρον  για  τον  μελετητή(ως  υλικό), παρότι είναι  εμφανές  ότι  στηρίζεται (κυρίως) στην προφορική  παράδοση (έπη- μύθους - διηγήσεις) και  στην  εμπειρία, δηλαδή  στα  σύγχρονα  ήθη  και στα  κατάλοιπα  του  υλικού  βίου που  γνώρισε  ο  ποιητής (αντικείμενα  λατρευτικά, ταφικά, κτερίσματα  και  κάποια  κτίρια  ανάκτορα – ακροπόλεις, οχυρώσεις) .
Στο  επίπεδο  της  θρησκείας  και  της  τελετουργίας  αξίζει  ν’ αναφερθεί  ότι ο  Όμηρος  εμφανίζει  ένα  σύνολο  θεοτήτων  και  μια  τελετουργία (με  θυσίες,  προσευχές  και  λατρευτικές  συμπεριφορές) που έχει  τις  ρίζες  της  στην μυκηναϊκή  περίοδο,  αφού  το  πάνθεό  του  δεν  έχει  ακόμη  «παγιωθεί»  στο  γνωστό  μας  12θεο, διότι  μνημονεύει θεότητες, όπως  η  Διώνη, που  αργότερα  χάνονται.
Ο ποιητής  έχει σίγουρα  υπόψη  του μια «θεολογία» παλαιότερη, αφού  τα  ονόματα  των  θεών, «εναρμονίζεται»  προς  εκείνα  (τα  μυκηναϊκά)  τα  οποία  διασώζουν οι  πήλινες  πινακίδες :
Ήρα –Αθηνά – Άρτεμη – Ερινύς
Ζευς – Ποσειδών – Ήφαιστος – Άρης – Ενυάλιος – Διόνυσος
Ο F. Codino  παρατηρεί για  την  επιβίωση  των  μυκηναϊκών  θεοτήτων  στον  Όμηρο : « Η  μυκηναϊκή  θρησκεία είχε  δεχτεί  θεότητες,  που  ανήκαν  ήδη  σε  παλιότερες  θρησκείες. Μυκηναϊκές  θεότητες  που  τις  βρίσκουμε  στον  Όμηρο, διατηρήθηκαν  από  τους  νέους  εισβολείς….Η συνύπαρξη  όλων  αυτών  των  θεοτήτων  έθετε  προβλήματα  που  στη  λατρεία  λύνονταν  με  διαφορετικό  τρόπο :  μια  τοπική  θεότητα  μπορούσε  να  συνεχίσει  την  ύπαρξή  της  στο  στενό  της  κύκλο,  ενώ  λατρεύονταν  επίσης  θεοί, που  είχαν  πιο  πλατιά  αναγνώριση. Ένας  παλιός  θεός  θα  μπορούσε  να  ταυτιστεί μ’  ένα  καινούργιο μεταδίδοντάς  του  ενδεχομένως  ιδιότητες  που  του  είχαν  αποδώσει…»1     

Στον  Όμηρο, λοιπόν,  (στην Ο-187) μαθαίνουμε  και  για  τον  τρίτο «ισόβαθμο»  του  Δία  τον  Άδη, (Δίας – Ποσειδώνας – Άδης )και  την  μοιρασιά  του  κόσμου  σε  τρία  ισόμοιρα βασίλεια (ουρανός – θάλασσα – κάτω κόσμος), μάλιστα πληροφορούμαστε  για  θεούς,  όπως  τον  Φοίβο, την  Αφροδίτη, την  Διώνη, την  Δήμητρα, αλλά και  για   πλήθος  άλλες  μικρότερες  θεότητες, (π.χ. ποταμούς) ακόμη  και  θεοποιημένες  δυνάμεις (Φόβος).
 Η  λατρεία  στα  ομηρικά  κείμενα  έχει  κάποια  τυπικά  χαρακτηριστικά  που  συναντάμε  και  αργότερα  στην  Ελλάδα  (ή  όσα η  αρχαιολογία  μας  πληροφορεί  ότι  υπήρξαν   κατά  την  μυκηναϊκή  περίοδο)  έτσι  οι  θεοί  δέχονται  προσφορές  που  άλλες  είναι  αιματηρές  θυσίες  και  άλλες  αναίμακτες, ενώ  ο  ποιητής  αναφέρει  και  λατρευτικούς  χώρους.
Πριν  προχωρήσουμε  πρέπει  να  πούμε  ποιες  ήταν  οι  προσφορές  που  γνωρίζουμε  για  τις  μυκηναϊκές  θεότητες  :
Από  τα κείμενα των πινακίδων γνωρίζουμε  κάποια είδη  λατρευτικών προσφορών  όπως  ήταν  τα  αγροτικά προϊόντα, τα δημητριακά, το μαλλί, το λάδι αλλά και πολύτιμα αντικείμενα.
Η προσφορά υφασμάτων είχε ένα συμβολικό νόημα που παραπέμπει στις εορτές του πέπλου της Αθηνάς.
Προς τιμήν των αρρένων  θεών θυσιάζονταν πολύ συχνά ζώα.
Μια αρκετά συνηθισμένη προσφορά στα ιερά ήταν τα πήλινα ζωόμορφα  ειδώλια που έπαιζαν συμβολικά μάλλον το ρόλο της προσφοράς κοπαδιών στα ιερά αλλά και το ρόλο του θυσιασμένου ζώου.
Το  ζήτημα  των  προσφορών  συνδέεται  με  ένα   άλλο  σημαντικό  ζήτημα  που  είναι  οι  λατρευτικοί  χώροι .
Που  γίνονταν λοιπόν  οι  θρησκευτικές  τελετουργίες  αυτή  την  περίοδο ; 
Οι  ιερές τελετουργίες  γίνονταν συνήθως στην  ύπαιθρο ή σε ιερά κορυφής αλλά  και  σε  ιδιωτικούς  χώρους  όπως  π.χ. στα  ανάκτορα (κέντρα  της  εξουσίας) .
Τα ιερά κτίσματα που μαρτυρούνται μόνο σε ελάχιστες εικονιστικές παραστάσεις είχαν τη μορφή υπαίθριου τεμένους  με  τρίκλιτο αρχιτεκτονικό σχέδιο.
Το γεγονός ότι «μυκηναϊκά ιερά» έχουν εντοπιστεί κάτω από ναούς της αρχαιότητας, αλλά  και  κάποια  ευρήματα  που  η  ηλικία  τους  παραπέμπει στην  μυκηναϊκή  εποχή  π.χ. στην Ακρόπολη  Αθηνών, αποτελούν  σαφείς  ενδείξεις  ότι  ορισμένοι τόποι λατρείας της μυκηναϊκής εποχής διατήρησαν την ιερή τους σημασία (και σε μεταγενέστερες περιόδους).

Όπως  ήδη αναφέραμε η τελετουργία  στον  Όμηρο  παρουσιάζεται ως «μυκηναϊκή»,  αφού  ο  δραματικός  χρόνος  των  τρωικών  γεγονότων  τοποθετείται  λίγο μετά  την  κατάληψη  της  Θήβας  από  τους  «Επιγόνους», στην  Εποχή  του  Χαλκού, όμως  πρέπει  να  λάβουμε  υπόψη  μας  ότι  η  συγκεκριμένη  τελετουργία,  η  οποία αποτυπώνεται  στο  έπος  πολύ αργότερα, (από αυτή την  εποχή), απηχεί  πρακτικές  των  ύστερων  γεωμετρικών  χρόνων  (και  της  αρχαϊκής  εποχής), είναι  μια τελετουργία  που δεν  αποτυπώνεται  στα  «τυφλά», αλλά  περιέχει  πολλές  μυκηναϊκές επιβιώσεις.
Μελετώντας  τα  ομηρικά  κείμενα, της  Ιλιάδας  και  της  Οδύσσειας, συναντάμε  ιερές  πράξεις  που  υπάρχουν  στην αρχαία  Ελλάδα  των  αρχαϊκών  και  των  κλασσικών  χρόνων.
Ας   παρακολουθήσουμε  λοιπόν  σύντομα  κάποια  στοιχεία  από  την  ομηρική  τελετουργία :
Οι θυσίες
Κέντρο  της  θρησκευτικής  τελετουργίας  στον  αρχαίο  κόσμο  είναι η θυσία  και όπως  παρατηρούμε  η  βασική θυσία  είναι  αιματηρή «διατροφικού τύπου» και συνίσταται στον σφαγιασμό ενός οικόσιτου  ζώου ή περισσότερων .
Από τα  θυσιαζόμενα  ζώα  μόνο ένα μέρος τοποθετείται στο βωμό και καίγεται για  να  προσφερθεί  στους θεούς, ενώ  το υπόλοιπο μέρος, πλέον ως «καθαγιασμένο», καταναλώνεται από τους συμμετέχοντες στη θυσία. 
Στον  Όμηρο  η θυσία μπορούσε να προσφερθεί  σε  ιδιωτικό  και δημόσιο  επίπεδο, δηλαδή  από  απλούς  ανθρώπους(ή και  επιφανείς) σε  ιδιωτικό  χώρο, από  βασιλείς  σε  δημόσιο  χώρο,  καθώς  επίσης  και  από  ιερείς(Χρύσης), (σε  δημόσιο ιερό  χώρο : ναό, άλσος… ).
Τα «θύματα» διέφεραν σε  είδος (βόδια, αρνιά, χοίροι…) και  αριθμό ανάλογα με την  σημασία  της  πράξης, το αξίωμα (οικονομική κατάσταση) του θυσιάζοντος  ή τη φύση της λατρείας.
Αναφέρονται   δημόσιες θυσίες  με  πανηγυρικό  χαρακτήρα (π.χ. Πύλος) ή  με αφορμή κάποια  θρησκευτική γιορτή(η  θυσία στον Ελικώνιο Ποσειδώνα), ή  όπως  αργότερα τα Παναθήναια στην Αθήνα.
Στις γιορτές αυτές σφάζεται ένας μεγάλος αριθμός βοδιών που μπορούν να ταΐσουν όλους τους πολίτες που συμμετέχουν στη γιορτή.
Στις  περιγραφόμενες  θυσίες  διακρίνουμε  τις  ακόλουθες  φάσεις :   
Α)Σφαγιασμός  -  Γδάρσιμο – Τεμαχισμός .
Β)Τα  εντόσθια ψήνονται πάνω  στη φωτιά  ή  στο  βωμό  και  καταναλώνονται επιτόπου.
Γ)Το  σφάγιο  αφού  κόβεται σε  ίσα μέρη, ένα μέρος  που  αναλογεί στους  θεούς  τυλιγμένο  με  λίπος καίγεται  στην  πυρά  ενώ  το υπόλοιπο μοιράζεται στους  παρευρισκομένους.
Υπάρχουν  βέβαια  μνείες  για  «ολοκαυτώματα», δηλαδή  θυσίες  που  όλο  το σώμα του ζώου  δινόταν  στο θεό  και   καιγόταν (συνέβαινε  και  αργότερα  στη λατρεία της Λαφρίας  Αρτέμιδας στην Πάτρα).
Οι θυσίες προς τιμήν των  νεκρών ακολουθούν διαφορετικό τυπικό. Εδώ η θυσία γινόταν  στον χώρο  της  καύσης  αναφέρονται  μάλιστα  ανθρωποθυσίες και  θυσίες  ζώων  έξω  από  τις  γνωστές, οι  οποίες  εντούτοις  εναρμονίζονται  με  ευρήματα  από  ανασκαφές  της  πρωτογεωμετρικής  περιόδου .
Εκτός από τις  αιματηρές  θυσίες υπήρχαν  βέβαια και οι αναίμακτες, στις  οποίες προσφέρονταν στους  θεούς  τρόφιμα, αν  και  συνδυάζονταν  η αναίμακτη με  την αιματηρή θυσία.
Οι σπονδές
Οι σπονδές  εμφανίζονται  συχνά  στον  Όμηρο  ως  μέρος των θυσιαστικών ιεροτελεστιών, (των  αιματηρών  θυσιών)  αναφέρονται  όμως  και ως  αυτόνομες  τελετουργικές  πράξεις αφού  σχετίζονται  την έναρξη ή τη λήξη μίας  πράξης  ή  την  επίκληση  της  προστασίας  ενός  θεού, όπως  π.χ. πριν από την κατάκλιση, την  μάχη, ή την αναχώρηση ενός οπλίτη.
Θα  συναντήσουμε  αναφορές  που  τη  σπονδή συνόδευε  η  κατανάλωση  κρασιού ή  δείπνο (συμπόσιο).
Με  τη σπονδή όμως  επικυρώνονται  ακόμη  και  οι  ένορκες  συμφωνίες,  όπως  π.χ. η  μονομαχία  Πάρη  -  Μενελάου και  το  αποτέλεσμά  της .
Το  τυπικό  της  σπονδής  περιλάμβανε   το  χύσιμο  από κάποιο υγρό (σε  βωμό) στο  έδαφος,  νερωμένο κρασί  ή  άκρατο οίνο (αργότερα  γίνονταν  σπονδές γάλακτος ή ενός μείγματος κρασιού, νερού και μελιού) ενώ  συγχρόνως  λέγεται μία προσευχή .
Ένα άλλο είδος σπονδής ήταν οι χοές που απευθύνονταν κυρίως στους νεκρούς2.
Εκτός από τις χοές προς τους νεκρούς προσφέρονταν χοές και σε κάποιες
θεότητες, όπως για παράδειγμα στις Νύμφες και στις Ερινύες(στις Μούσες).
Προσευχές  - Ευχές – Κατάρες
Στις  ομηρικές  ιεροπραξίες, κυρίως  στις θυσίες, αυτοί  που  κάνουν  τις  προσφορές αρχίζουν  με  προσευχή  την  οποία  απευθύνει  στον  θεό  είτε ο  βασιλιάς  είτε   ο ιερέας .
Εκτός  από  τις απλές μορφές προσευχών, αναφέρονται  και  άλλα  είδη προσευχών, όπως  καθαγιασμοί, ικεσίες, ευχές ή κατάρες, ενώ  μνημονεύονται  ύμνοι ή τελετουργικά άσματα.
Κατά τη διάρκεια κάποιων  θυσιών(Χρύση - Φοίβος), αναφέρονται ομάδες  να τραγουδάνε χορωδιακά άσματα.

Πρόσωπα  και  Θρησκευτικά  Καθήκοντα  στον  Όμηρο : Ιερείς - Μάντεις –
                                                                                                Οιωνοσκόποι  -
                                                                                                Ονειροκρίτες
Στον  Όμηρο  διαπιστώνουμε  ξεκάθαρα  ότι  στις  ιερές πράξεις δεν απαιτούνταν  κάποιος  «μεσολαβητής»  που  να  φέρει  συγκεκριμένο  «ιερό  αξίωμα»  αλλά  κάθε  ιδιώτης  (βασιλιάς, άρχοντας, στρατιώτης)  μπορούσε  στον  χώρο  του ( αυλή  της  σκηνής) ή σε  ναό να εκπληρώσει  αυτά  που  το  έπος  εμφανίζει  ως «θρησκευτικά καθήκοντα» .
Σύμφωνα  με  τις  αναφορές  του ποιητή δεν υπάρχει μόνιμο ιερατείο ούτε  κάποιο «ιερό βιβλίο» κανόνων  και  τελετουργίας.
Βέβαια  μνημονεύονται  ιερείς, οι  οποίοι  έχουν  καθήκοντα, τελούν  ιεροπραξίες  και βοηθούν στη διεξαγωγή των θυσιών και στις επικλήσεις.
Φαίνεται  ότι  ο  ιερέας υπηρετούσε μόνο συγκεκριμένες θεότητες
Οι μάντεις ερμήνευαν τα σημάδια που έστελναν οι θεοί στους ανθρώπους.
Οι ιδιώτες, αλλά και η πόλη  συχνά τους ζητούσαν κάποια συμβουλή(στην  Οδύσσεια αναφέρονται  ως  χρήσιμοι  φιλοξενούμενοι).
Ιέρεια  στην Τροία  είναι  η  Θεανώ, μαθαίνουμε  όμως  και  για  τον  ιερέα  του  Ηφαίστου  που  ονομαζόταν  Δάρης, τον  Χρύση, ιερέα  του  Απόλλωνα, τον  Δολοπίοντα  ιερέα  του  Σκαμάνδρου(Ε-77), τον  Έλενο  γιο  του  Πριάμου  σε  ρόλο  ορνεοσκόπου, τον  Έννομο  επίσης  μάντη  από  τους  Μυσούς,  και  τον  ονειροκρίτη  Ευρυδάμαντα.
Ιερείς  δεν  καταγράφονται  από  την  πλευρά  των  Αχαιών, παρ’  ότι  μνημονεύονται  βωμοί, τέτοια  καθήκοντα  αναλαμβάνει  έμμεσα ο Οδυσσέας (θυσίες, το  πλοίο  του  είναι  κοντά στους  βωμούς…), ενώ  καθήκοντα  μάντη  έχει  ο  Κάλχας .

                                        ΙΛΙΑΔΑ

Η  Ιλιάδα  θεωρήθηκε  παλαιότερο  κείμενο  από  την  Οδύσσεια  και  σ’  αυτή  υπάρχουν  αρκετές  αναφορές  στην λατρεία .

 Το  Σκηνικό  μιας  Ιεροτελεστίας  στον  Όμηρο :
                                                                        Τιμωρία  του  Θεού - Υπόσχεση-
                                                                        Οργάνωση – Εκτέλεση μιας  Μεγάλης
                                                                                                                          Θυσίας
Η περιγραφή  μιας  (ομηρικής)  ιεροτελεστίας  στο  σύνολό  της  παρουσιάζεται  στην  Α΄ ραψωδία  κατά  την  εμφάνιση  στα  καράβια  των Αχαιών  ενός  ιερέα (Χρύσης) του  Απόλλωνα (Φοίβου) όπου  με  αφορμή  αυτό  το  περιστατικό  συμβαίνουν  πολλά  γεγονότα.

Ι) Εμφάνιση  Ιερέα, (κρατάει)  Ιερά  Σύμβολα :  Ικεσία (αίτημα).  
Στην  Α΄ ραψωδία  ο  Χρύσης,  ιερέας  του  Φοίβου, της  Χρύσης  και  της  Κίλλας  έρχεται  στο  στρατόπεδο  να  συναντήσει  τον  αρχιστράτηγο  Αγαμέμνονα (αρχηγό   πολυπληθών  επιδρομέων) για  να  αιτηθεί  την  απελευθέρωση  αιχμαλώτων (κόρης του) κρατώντας  στα  χέρια  του  τα  «ιερά  σύμβολα» : το  στεφάνι, το  σκήπτρο  και  αιτείται:
« ………………. πήγε  στα  γρήγορα  καράβια
των  Αχαιών, την  κόρη  του  με  λύτρα  να  λυτρώσει
άπειρα  του  Απόλλωνα  του  μακροσαγιτάρη
στεφάνια  και  χρυσό  ραβδί  είχε. Παρακαλούσε  όλους
και  πιο  πολύ  τους  πολεμάρχους Ατρείδες  ….»
                                                                             Α   11-16
Η  ικεσία  Χρύση  έχει  όλα  τα  τυπικά  τελετουργικά  στοιχεία ακόμη  και  τα  σύμβολα : π.χ. τα  στεφάνια  και  το  ραβδί, και  διαφέρει  από  άλλες  που  θα  συναντήσουμε  όταν  ο  ικέτης  πέφτει στα  πόδια  του  ικετευομένου .
Ο  W. Burkert  σημειώνει  γενικά  για  τα  σύμβολά  των   ικεσιών  ότι «ένα  κλαδί  μεταφέρει  τελετουργικά και  όποιος ζητάει ειρήνη  ή  συγχώρηση, ο ικέτης. Το  κλαδί  ονομάζεται  «ικετηρία». Είναι  από   δένδρο  ελιάς  και  είναι  τυλιγμένο σε  μαλλί»3
Υπάρχουν  κι  άλλες  ικεσίες  στην  Ιλιάδα όπως :
Ικεσία Θέτιδας
Η  Θέτιδα  ικετεύει  τον Δία Α 493-533 με  τον  ίδιο τρόπο  που  οι  θνητοί  ικετεύουν ο  ένας  τον  άλλο .
Ικεσία του Λυκάονα στον  Αχιλλέα.
Ο  γιος  του  Πριάμου  Λυκάονας  Φ 75-115  ικετεύει  για  την  ζωή  του  τον  Αχιλλέα  πιάνοντάς  του  τα  πόδια, όμως  εκείνος  τον  εκτελεί.

ΙΙ) Σύγκρουση  θρησκευτικής  -  πολιτικής  εξουσίας .

Ο  Αγαμέμνονας  τον  διώχνει με  υβριστικό  τρόπο :
«Γέροντα  μη  σε  ξαναδώ  κοντά  στα  κοίλα  πλοία
ή  τώρα  να  αργοπορείς  ή  να  γυρίζεις  πάλι,
ραβδί, στεφάνια  του  θεού  μήπως  δεν  σ’  ωφελήσουν…»
                                                                                 Α  26-28
ΙΙΙ) Η  κατάρα  του  ιερέα: (αρά)
Η προσβολή του  ιερέα έχει συνέπεια την  κατάρα  του  ιερέα. 
Η  επίκληση  του  Απόλλωνα  αποτελεί  κατά  τον Kirk μια  προσευχή  με  όλα  τα τυπικά  δείγματα  και την  δομή  μια  συνηθισμένης  προσευχής-κατάρας  : «προσωνυμίες  του  θεού,  τη  σχέση του  με  τον  συγκεκριμένο  τόπο…τις υπηρεσίες  που  του  προσφέρθηκαν και  τέλος  (επιγραμματικά)  το αίτημα »4:
«Άκου  με  αργυρότοξε,  που  κυβερνάς  την  Χρύσα,
που  αφεντεύεις  δυνατά  Τένεδο  κι  άγια  Κίλλα
Σμινθέα (ποντικοθεέ), αν  στην  χάρη  σου  ναό έχω  χτίσει,
αν  κάποτε  παχιά μεριά σ’  εσένα  έχω προσφέρει
βοδιών, γιδιών, ότι  ζητώ κάνε  να  γίνει  πράξη:
οι Δαναοί  τα  δάκρυα μου  με  βέλη  ας  πληρώσουν   »
                                                                               Α 37- 42
- Η Τιμωρία  και  οι  Ερμηνευτές  σημείων (Μάντεις)  ( θεϊκή  τιμωρία) .
  Ερμηνεία – Πρόταση
Ο  Φοίβος  αναλαμβάνει  δράση  και  μια λοιμική ασθένεια  καταβάλει  τα  πλήθη, τότε  ο μάντης  Κάλχας  που  ερμηνεύει  την  συμφορά, ως  θεϊκή τιμωρία, προτείνει  την  αποκατάσταση  του  ιερέα  και  τον εξευμενισμό  του  θεού :

 «Ο  μακρορίχτης … το  θανατικό  δεν  θα  μας  ξεμακρύνει
πριν  στον  πατέρα(Χρύση)  δώσουμε  την  λαμπρομάτα  κόρη
χωρίς  λύτρα  κι  εξαγορά  και  στείλουμε  στην  Χρύσα
τρανή  θυσία  ιερή, έτσι  ίσως  αλλάξει………..»
                                                                                         Α 96 -100
Η  απόδοση  της  Χρυσηίδας  μετά  την  αρρώστια, και  την  φιλονικία  του Αγαμέμνονα  με  τον  Αχιλλέα  είναι  χαρακτηριστική:

IV)  Προετοιμασία  Θυσίας  Εκατόμβης : Ζώα - Αρχηγός θυσίας – Τελεστής
                                                                       Ιερέας
                                                                       Καθαρμοί
Ο  Οδυσσέας  συνοδεύει  την  κόρη  στο  ιερό  με  εκατόμβη, μαζί  με  νεαρά  αγόρια  και   χορεύουν  παιάνες(ύμνους  στον  θεό)  διαδικασία  εξευμενισμού  του  θεού :

«πλοίο  γοργό  στην  θάλασσα  έσυρε  ο  Ατρείδης
και κωπηλάτες  είκοσι  ξεχώρισε,  θυσίες
βόδια  πολλά  του  φόρτωσε  και  έβαλε  επάνω
τη  Χρυσηίδα, αρχηγός  ήταν  ο  Οδυσσέας.
Μπήκαν  αυτοί  κι  αρμένιζαν  στης  θάλασσας  τους  δρόμους.
και  ο  Ατρείδης  πρόσταξε   εξαγνισμό  στα  πλήθη
πλύνονταν, τ’  απονίμματα  στη  θάλασσα  πετούσαν
πρόσφεραν  στον  Απόλλωνα  ταύρων, γιδιών θυσίες
στης  άκαρπης  της  θάλασσας  μπροστά  στο  ακρογιάλι
στον  ουρανό  ανέβαινε  με  τον  καπνό  η  κνίσα. » 
                                                                         Α   308-317
Ο  Οδυσσέας   μαζί  με  νεαρούς  στρατιώτες  βάζουν  στο  πλοίο τα  ζώα  της  θυσίας  και  την  Χρυσηίδα  και  ταξιδεύουν  μέχρι  την  Χρύσα  όπου  ο  ιερέας  Χρύσης   τους  υποδέχεται  κοντά  στον  βωμό  του  Φοίβου.

V) Ο  Ιερέας  (μπρος  στον)  Βωμό.
 « Από  το  θαλασσόδρομο  το πλοίο  βγήκε  η  κόρη,
κι  ο  Οδυσσέας  ο  σοφός  προς  τον  βωμό  την  πήγε,
στα χέρια  του  πατέρα  της  την  έδωσε  και  είπε :
  «Χρύση,  σ’  εσένα  μ’  έστειλε ο  άρχοντας  Ατρείδης
να  φέρω  εδώ  την  κόρη  σου στο  Φοίβο  να  προσφέρω
τρανή  θυσία  για  τους  Δαναούς …..  ….»

VI) Θυσία (Αιματηρή) – Προσφορές (αναίμακτες) : Τελεστής  ο  Ιερέας  Διαδικασία.
Ο  Όμηρος  περιγράφει  αναλυτικά  την  τελετουργία  των  θυσιών  και  του  εξευμενισμού :
Έτσι  είπε και την  έδωσε  την  δέχτηκε  εκείνος
όλο  χαρά . Τότε  γοργά  αγία  εκατόμβη (τρανή  θυσία)
κει  στον  καλόχτιστο  βωμό  έστησαν  στην  αράδα.
καλόπλυναν  τα  χέρια  τους  και  πήραν  τα  κριθάρια.
Ψηλά  τα  χέρια  σήκωσε  και  ευχήθηκε  ο  Χρύσης:
«Άκου  με  αργυρότοξε   που  κυβερνάς  την  Χρύσα
που   αφεντεύεις  δυνατά Τένεδο  κι  άγια  Κίλλα,
λίγο  πριν  τιμώντας  με  άκουσες  την  ευχή  μου
και  τον  στρατό  των  Αχαιών  πολύ  έχεις  παιδέψει
και  τώρα  πάλι  άκουσε  αυτή  την  πεθυμιά  μου :
Γλίτωσε  πια  τους  Δαναούς  απ’  τον  κακό  χαμό  τους»
Έκαμε  τέτοια  δέηση,  τον  άκουσε  ο  Φοίβος.
  Σαν  έκαμαν  τις  προσευχές  κι  έριξαν  τα  κριθάρια,
έστρεψαν τους  λαιμούς, έσφαξαν κι  έγδαραν  τα  σφαχτά  τους
και  τα  μεριά  τους  χώρισαν,  τα  σκέπασαν  με  λίπος,
τα  δίπλωσαν  και  έβαλαν  κομμάτια  κρέας  πάνω .
τα  έκαιγε  ο  γέροντας  σε  σκίζες  και  φλογάτο
έριχνε  κρασί, δίπλα  οι  νέοι πεντόσουβλες  κρατούσαν.
Αφού  καήκαν τα  μεριά  και  γεύτηκαν  τα  σπλάχνα,
λιάνισαν  τα  υπόλοιπα,  τα  πέρασαν  στις  σούβλες,
τα  έψησαν περίτεχνα κι  απ’  τη  φωτιά  τα  πήραν.
Σαν τέλειωσαν  τον  κόπο  τους κι  ετοίμασαν  το  γεύμα,
έτρωγαν και  δεν  έλειπε  μερίδα  στον  καθένα.
Σαν  χόρτασαν   του  φαγητού  και  του  ποτού τον  πόθο
νιοι  γέμισαν  με  το  κρασί   κροντήρια  ως  επάνω
και  σ’  όλους  τα  εμοίρασαν,  να  κάνουν  την  σπονδή  τους.
Χορεύοντας  ολημερίς  κι  ομορφοτραγουδώντας
να  μαλακώσουν  το θεό  πάσχιζαν  με  παιάνα
κι  ο  μακρορίχτης  στην  ψυχή  χαιρόταν  να  ακούει»         
                                                                                  Α  439 - 474
Πρόκειται  για  μεγάλη  θυσία «εκατόμβη»  με  την  παρουσία  ιερέα  σε  λατρευτικό  χώρο  σημαντικού  θεού  που  έχει  ναό .
Τα  στάδια  που  μνημονεύει  ο  Όμηρος  περιλαμβάνουν :
Προετοιμασία – Πλύσιμο  χεριών - παίρνουν  τις Προσφορές  Κριθάρι(αναίμακτες)
Ευχές- προσευχές : Ιερέας (Χρύσης)
Προσφορές : Κριθάρια 
Σφαγή  ζώων  στον  βωμό -  Γδάρσιμο - Τεμαχισμός
Κάψιμο  μηρών  (τύλιγμα  με  λίπος)
Σπονδή  στην  φωτιά  : Κρασί
Ψήσιμο  και  κατανάλωση  Σπλάχνων
Ψήσιμο  κρέατος  (σε  πεντάσουβλα)
Ετοιμασία  Φαγητού (θύματα)
Σπονδές  παρευρισκομένων : Κρασιού
Χορός  - Τραγούδι  Παιάνων(ύμνοι)
Ο  Kirk  σχολιάζει  την  συγκεκριμένη  σκηνή   της  θυσίας  και  αναφέρει:
«  Η περιγραφή  της  θυσίας  ζώου  αποτελεί  «τυπική  σκηνή» με  πολλούς  στερεότυπους  στίχους … πρόκειται  για  την  πιο  διεξοδική  ιλιαδική  περιγραφή αυτής  της  θεμελιώδους  τελετουργικής  πράξης ….
»Τα  κύρια  σημεία  της  προκείμενης  περιγραφής  είναι  τα  ακόλουθα : πρώτα  τα  ζώα  που  αποτελούν  την  εκατόμβη  τοποθετούνται  γύρω από  το  βωμό(…) ο  κύκλος  καθαγιάζεται  και  στο  στχ Β 410 οι  θύτες  περικυκλώνουν  το  μοναδικό  θύμα. Εξαγνίζονται  συμβολικά  νίβοντας  τα  χέρια  τους, κάποιος  μεταφέρει  ένα  δοχείο  με  νερό  γι’  αυτόν  τον  σκοπό …ύστερα  παίρνουν  σπόρους κριθαριού   με τους  οποίους  έπρεπε  να  πασπαλίσουν  το  σφάγιο, προσεύχονται  κρατώντας  τους  στα  χέρια και  τους  ρίχνουν  στη  συνέχεια  πάνω  στα  ζώα. Ύστερα  τραβούν  τα κεφάλια  από  τα  ζώα  πίσω   για  να  φανεί  ο  λαιμός  τους  και  τα  στρέφουν  προς  τον  ουρανό. Τα  σφάζουν, τα  γδέρνουν, ξεχωρίζουν  τα  κόκαλα  των  μηρών  και  τα  αλείφουν  με  δυο  στρώσεις  λίπος(…)μετά  απλώνουν  από  πάνω  κομμάτια  ωμού  κρέατος (…).Ο  Χρύσης  τα  ψήνει   καθώς  είναι  περασμένα  σε  ξύλινη  σούβλα, και  μετά  τα  ραίνει  με  σπονδή  κρασιού. Αφού  η  φωτιά  κάψει  το  μερίδιο  του  θεού  τρώνε  τα  εντόσθια(…)Τεμαχίζουν  το  υπόλοιπο  σφάγιο, ψήνουν τα  κομμάτια  πάνω σε  πενταπλές  σούβλες (…) και  ετοιμάζουν  το  γεύμα. Στο  σημείο  αυτό  αρχίζει  στα  εγκόσμια  το  γεύμα,  και  η τελετουργία  της  θυσίας  με  την  στενή  έννοια  έχει  ολοκληρωθεί.
» Ορισμένες  τελετουργικές  πράξεις  έχουν  παραληφθεί  στην προκείμενη  περικοπή  αλλά  απαντούν  αλλού στον  Όμηρο όπως : η  επιχρύσωση  των  κεράτων  του  θύματος, η  ακινητοποίησή  του  με  τσεκούρι, η  οποία  συνοδεύεται,  όπου  χρειάζεται,  από  τελετουργικές  γυναικείες  κραυγές,  πρωτού  του  κόψουν  το  λαρύγγι, επίσης  ότι  του  κόβουν τις  τρίχες  από  το  κεφάλι  του  και  τις  ρίχνουν  στη  φωτιά.»5    
Η  συγκεκριμένη  θυσία  γίνεται  δεκτή  κάτι  που  σημαίνει  ότι  υπήρχε  ένα  τυπικό  περί  αποδοχής  της  θυσίας  και  ο  ποιητής  δεν  κάνει  σχόλιο.

Άλλες  Αιματηρές  Θυσίες .  Τελεστές  : Αγαμέμνων - Ιδιώτες  
Εντύπωση  προκαλεί  η  ομοιότητα  της  τελετουργίας  όπως  περιγράφεται  στην  Β΄ όταν  συντελούνται  θυσίες  σ’  όλο  το  στρατόπεδο  πριν  την  μάχη :

«στις  σκηνές  άναψαν  φωτιές  και  ετοίμαζαν  το γεύμα.
Θυσίαζαν  καθένας  τους  απ’  τους  θεούς  σε  κάποιον
παρακαλώντας  θάνατο,  κίνδυνο  να  ξεφύγουν.
Ο  ρήγας  Αγαμέμνονας  στο  δυνατό  τον  Δία
πενταχρονίτικο, παχύ  πρόσφερε  ένα  βόδι
και  κάλεσε  τους  πιο  τρανούς  γέροντες  των  Αργείων….
Γύρω  απ’ το  βόδι  στάθηκαν  και  πήραν  τα  κριθάρια
μπροστά  τους  προσευχήθηκε  και  είπε  ο  Ατρείδης :
«Ουράνιε,  ένδοξε, τρανέ,  μαυροσύννεφε  Δία
ο  ήλιος  ας μην  βυθιστεί, μην  πέσει  το  σκοτάδι
προτού γκρεμίσω  καταγής  πια  κάνοντάς  το  στάχτη
τ’ ανάκτορο  του  Πρίαμου, τις  πόρτες  του  πριν  κάψω,
προτού  με  το  κοντάρι  μου στου  Έκτορα  τα  στήθη
ξεσχίσω  το  χιτώνα  του, το  χώμα  ας  δαγκώσουν
γύρω  του  σύντροφοι  πολλοί  μπρούμητα  μες  την  σκόνη. »
Έτσι  είπε  μα  δεν  έκαμε  ο  γιος  του  Κρόνου  τη  χάρη
Την  προσφορά  του  δέχτηκε  αλλ’  ετοίμαζε  πόνους.
Αφού  εκάμαν  προσευχές  κι  έριξαν  τα  κριθάρια
λαιμούς  εστρέψαν, έσφαξαν  κι  έγδαραν  τα  σφαχτά  τους
και τα  μεριά  τους  χώρισαν , τα  σκέπασαν  με  λίπος
τα δίπλωσαν  και  έβαλαν  κομμάτια  κρέας  πάνω.
Έβαλαν  και  τα  έψηναν  σε  κλαδιά  μαδημένα
κρατούσαν  πάνω  στη  φωτιά  τα  σουβλισμένα  σπλάχνα.
Αφού  καήκαν  τα  μεριά  και  γεύτηκαν  τα  σπλάχνα,
λιάνισαν  τα  υπόλοιπα,  τα  πέρασαν  στις  σούβλες,  
 τα  έψησαν  περίτεχνα   κι  απ’  τη  φωτιά  τα  πήραν.
Σαν  τέλειωσαν  τους  κόπους  τους   κι  ετοίμασαν  το  γεύμα
έφαγαν  και  δεν  έλειπε  μερίδα  από  κανένα .
Σαν  χόρτασαν  του   φαγητού  και  ποτού  τον  πόθο
τότε  ο  ιππότης  Νέστορας  άρχισε  να  του  λέει…»
                                                                           Β  400 - 433
Ο  Αγαμέμνων  θυσιάζει  προ  της  μάχης  μαζί  με  όλη  την  ηγεσία  των  Ελλήνων,
η  ομοιότητα  των  δύο  θυσιών  είναι  χαρακτηριστική(λογοτυπική)  παρ’ ότι  εδώ  η  θυσία  τελείται  από  ιδιώτη  και  όχι  από  ιερέα.   
Η  έννοια  των  θυσιών  κατά  των  W. Burkert  απηχεί  στις   παλαιότατες  συνήθειες  των  πρώτων  μορφών κοινωνικής  ζωής και  στον  καθορισμό  ιερών  χώρων: 
«Η θυσία  των  ζώων  …είναι  βασικά  μια  τελετουργική  σφαγή…. Ένα  τυπικό  χαρακτηριστικό  είναι  η  συλλογή  των  οστών, ιδιαίτερα των  μηριαίων  οστών του  θύματος  και  η  απόθεσή  τους σε  κάποιο  ιερό  χώρο  και  το  στήσιμο  του  κρανίου  του  ζώου επάνω σ’  ένα  δέντρο ή  ένα  πάσσαλο. Αυτό  μαρτυρείται  από  την  Παλαιολιθική  εποχή  και  αποτελεί  τον  πυρήνα  της  ελληνικής  θυσιαστήριας  πρακτικής : το  κάψιμο  των  μηριαίων  οστών  επάνω  στο  βωμό «μηρία  καίειν» και  το  στήσιμο  βουκρανίων για  να  σημαδευτεί  ένα  ιερό  ή  ένας βωμός»6

ΕΝΟΡΚΕΣ  ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ . Τελετουργικό : Θυσίες και Σπονδές .
Προ  της  μονομαχίας  Πάρη – Μενελάου  ο  Αγαμέμνονας  καλεί  τον  Πρίαμο  να  κάνουν  ένορκες  συμφωνίες  και  ο  Μενέλαος  προτείνει  το  τελετουργικό .

1). Τα Ζώα της  θυσίας .
«Φέρτε  εδώ  σεις  δυο  αρνιά  ένα  άσπρο  και  ένα  μαύρο
για  τη  Γη  και  τον  Ήλιο, φέρνουμε  εμείς   στο  Δία
ο  Πρίαμος  ο  δυνατός  ας  έρθει   για  τους  όρκους»
                                                                                 Γ  303 – 105
 2)Προσφορές (αναίμακτες)  και Τελεστικά  μέσα.

«Από  την  πόλη  έφερναν  τις  προσφορές  οι  κράχτες
Δυο  πρόβατα,  γλυκόπιοτο  κρασί, της  γης  δώρο
Μέσα  σε  γιδίσιο ασκί  κι  ένα  λαμπρό  κροντήρι,
Και  χρυσές  κούπες  έφερνε  ο  κράχτης  ο  Ιδαίος»
                                                                         Γ 245 – 248
Προσφορά  είναι  το  κρασί.
Τελεστικά μέσα : Το  κροντήρι  και  οι  Κούπες (χρυσές)

3) Η  Θυσία και οι Όρκοι : Τελεστές  και  Διαδικασία  
Ο  Πρίαμος  έρχεται  στο  πεδίο  της  μάχης  για  να  επισημοποιήσει  την  συμφωνία  και  να  συμμετάσχει  ο  ίδιος  στις  θυσίες :

«Ο  ρήγας  Αγαμέμνονας  κι  ο σοφός  Οδυσσέας
Τότε  με  μιας  σηκώθηκαν  και  οι  λαμπροί  οι  κράχτες
έφερναν  κει  τις  προσφορές  κρασί  μες  τα  κροντήρια
έσμιγαν  και  έχυναν  νερό  στα  χέρια  των  ρηγάδων.
Με  μιας  μαχαίρι  έβγαλε  ο  γιος  του  Ατρέα  τότε
που  πλάι στη  θήκη  του  σπαθιού  πάντοτε  του  κρεμόταν
κι  απ’  τα  κεφάλια  των  αρνιών   έκοψε  πολλές  τρίχες
κι  αυτές  οι  κράχτες  μοίρασαν  σε  Αχαιούς   και  Τρώες.
Τότε  τα  χέρια  ύψωσε  κι  ευχήθηκε  ο  Ατρείδης :
« Πατέρα  Δία, δοξαστέ,  μεγάλε  που  αφεντεύεις 
στην  Ίδη, κι  Ήλιε  που  όλα  τα  βλέπεις, τα  ακούεις,
και  ποταμοί  και  γη  και  σεις  θεοί  του  κάτω  κόσμου,
που  εκδικείστε  τους  νεκρούς, αν  πάτησαν  τους  όρκους,
γίνετε  τώρα  μάρτυρες  και  φύλακες  των  όρκων :
Αν  τώρα  τον  Μενέλαο  ο  Πάρης  θανατώσει ….
Μα  αν  ο  ξανθός  Μενέλαος  τον  Πάρη  θανατώσει…»
Είπε  και  μ’  άσπλαχνο  χαλκό  έκοψε  τα  λαρύγγια 
των  αρνιών, τα  παράτησε  να  σπαρταρούν  στο  χώμα
δίχως  πνοή, τη  δύναμη  την  πήρε  το  μαχαίρι.
Απ’  το  κροντήρι  έβγαζαν,  έβαζαν  σε  ποτήρια
Και  στους  αιώνιους  θεούς  έκαναν  τις  ευχές  τους
Κι  έτσι  καθένας  έλεγε  απ’  Αχαιούς  και  Τρώες :
Δία  μεγάλε, δοξαστέ, κι  όλοι οι  θεοί  οι  άλλοι,
όποιοι  απ’  τους  δυο τους  όρκους  μας  παραβιάσουν  πρώτοι
σαν  το  κρασί  κατάχαμα  να  τρέξει  το  μυαλό  τους
και  των  παιδιών, οι  χήρες  τους  να  πέσουν  σ’  άλλα  χέρια»
                                                                              Γ  267 - 301          
Διαδικασία :
Τα  ζώα  της  θυσίας : Αρνιά
Σπονδές :  Κρασί
Τα  λόγια  του  όρκου (ένθεη  δέσμευση)
Θυσία  των  ζώων(σφαγιασμός).
Σπονδές : Κρασί

Άλλο  παράδειγμα  αποτελεί  ο  όρκος  του  Αγαμέμνονα  ότι  δεν  άγγιξε  την  Βρισηίδα :

«Τώρα  ας  είναι  μάρτυρες  απ’  τους  θεούς  ο  πρώτος
και  καλύτερος, ο  Δίας, Γη, Ήλιος  και  Ερινύες,
που  τιμωρούν  κάτω  στην  γη  όσους  πατήσουν  όρκους,
πως  χέρι  εγώ  δεν  άπλωσα  ποτέ  στην  Βρισηίδα 
μήτε  πήγα  στην  κλίνη  της  μήτε  κανένα  άλλο
αλλ’  έμεινε  ανέγγιχτη  πάντα  μες τις  σκηνές  μου.
Αν  ψεύτικα  ορκίστηκα, πολλά  κακά  ας  δώσουν
σε μένα  οι  θεοί, όσα  στους  ορκοπάτες  δίνουν.»   
                                                                                           Τ  258 – 265
 ΕΠΙΣΗΜΕΣ  ΑΠΟΣΤΟΛΕΣ
                                                  Η  ΠΡΕΣΒΕΙΑ  : Αρχή  και  Λήξη με  Σπονδές
Όταν  ο  Έκτορας  πλησιάζει  απειλητικά  τα  καράβια  ο  Αγαμέμνονας  στέλνει  στον  Αχιλλέα  την  «πρεσβεία»  δηλαδή  μια  αποστολή  που  του  μεταφέρει  μια  πρόταση  συμφιλίωσης  με  πλούσια  δώρα.

1. Προετοιμασία Αναχώρησης : Σπονδές
Πριν  φύγουν  αυτοί  ο  Νέστορας  προτείνει  να  κάνουν  σπονδές:

«Για  χερονίψιμο  φέρτε  νερό και  να  σωπάσουν
πέστε, να  του  προσπέσουμε  να  μας  πονέσει  ο  Δίας .»
Έτσι  είπε  και τα  λόγια  του σωστά  φανήκαν  σ’  όλους.
Αμέσως  κήρυκες  νερό  τους  έχυναν  στα  χέρια
και  παλικάρια  με  κρασί  γέμιζαν  τα  κροντήρια
και  στα  ποτήρια  έβαζαν  να  κάνουν  τις  σπονδές  τους.
Κι  αφού  πια  έκαναν  σπονδές  κι  ήπιαν  όσο  ποθούσαν 
απ’  την  σκηνή  του  Ατρείδη πήραν  το  δρόμο  για  να  πάνε»
                                                                                             Ι  171 - 178
2. Άφιξη  στην  σκηνή  του Αχιλλέα : Θυσίες
Όταν έφτασαν  εκεί  τους  υποδέχεται  ο  Αχιλλέας  ο  οποίος  ετοιμάζει  τραπέζι όμως  πριν  αρχίσουν  λέγει  στο  Πάτροκλο  να  κάνει  θυσία :

« στον Πάτροκλο  είπε  θυσία  να  κάνει  στους  θεούς
και  έριχνε  τις  προσφορές  στην  φλόγα……..»
                                                                     Ι  219 – 220
3. Λήξη : Σπονδές  και Αναχώρηση.
Όμως  και  όταν τελειώνει  η  συζήτηση  και  οι  απεσταλμένοι  ετοιμάζονται  να  φύγουν  από  την  σκηνή  του  Αχιλλέα  γίνονται  σπονδές :

«έτσι  είπε  κάνοντας  σπονδές  με  δίκουπα  ποτήρια
αυτοί  στα  πλοία  γύριζαν μπροστά  ο  Οδυσσέας.»
                                                                               Ι  656-657

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ  ΣΠΟΝΔΕΣ  (προ της  μάχης - αναχώρηση  οπλίτη)
Ο  Αχιλλέας  όταν   ξεπροβοδάει  τον  Πάτροκλο  για  την  μάχη  κάνει  σπονδή :

«Μπήκε  ο  Αχιλλέας  στην  σκηνή  κι  άνοιξε  μια  κασέλα
πλουμισμένη  κι  όμορφη , που η ασημόποδη  Θέτιδα
 του  είχε  δώσει  στο  πλοίο  να  την  έχει
χιτώνες, σγουρά  κιλίμια, κάπες  ζεστές  γεμάτη.
Μαστορεμένο  κύπελλο  είχε  εκεί, κανένας
μ’  αυτό  δεν  έπινε  κρασί  εκτός  από  εκείνον,
σ’  άλλον  δεν  έκανε  σπονδές  εκτός  από  το  Δία.
Το  πήρε απ’ απ’  την  κασέλα  του, το  πάστρεψε  με  θιάφι
και  με  τρεχούμενο  νερό  το  ξέπλυνε  κατόπι
και  αφού  νίφτηκε,  έβγαλε  κρασί  φλογάτο  τότε.
Μέσ’  την  αυλή  του  στάθηκε, στον  ουρανό  κοιτώντας
έκανε  σπονδή  κι  άκουγε  ο χαιρεβρόντης  Δίας:
«Δία  θεέ, πελασγικέ, που  μακριά  μας  μένεις
που  κυβερνάς  την  παγερή  Δωδώνη  και  τριγύρω
χαμόκοιτοι  και  άνιφτοι  ζουν  οι  Σελλοί, οι  προφήτες  σου,
Την  προσευχή  μου  κι  άλλοτε  εσύ  έχεις  ακούσει,
με  τίμησες  και  παίδεψες  άσπλαχνα  τους  Αργείους.
Ξετέλειωνε  τον  πόθο  μου  για  μια  φορά  ακόμη : 
Στην  σύναξη  των  καραβιών  πίσω  εγώ  θα  μείνω,
μα  με  Μυρμιδόνες  πολλούς  στέλνω  το  σύντροφό  μου
στη  μάχη. Δόξα  δώσε  του, βροντόφωνέ  μου  Δία,
και  την  καρδιά  του  στύλωσε  κι  ο  Έκτορας  να  μάθει
αν  μόνος  του  ο  φίλος  μου  μπορεί  να  πολεμήσει
ή  μόνο αν  λυσσομανούν  τ’  ανίκητά  του  χέρια
 όταν  στον  πόλεμο  τραβώ  εγώ  μαζί  μ’  εκείνον.
Μα  όταν διώξει  το  κακό, τη  μάχη  απ’  τα  πλοία,
ας  μου  γυρίσει  άβλαβος  στα  γρήγορα  καράβια
Με  όλους  τους  συντρόφους  του  και με  τα  όπλα  όλα»
                                                                                   Π  221 – 248
Το  είδος  της  τελετουργίας  το  προσδιορίζει  ξανά  στην  συνέχεια  όταν  ο  ποιητής  θα  πει :
« Έκαμε  σπονδή, προσευχή  στον  Δία  τον  πατέρα,
προς  τη  σκηνή  του  γύρισε,  έβαλε  στην  κασέλα
το  κύπελο  και  στη  σκηνή  μπρος  στάθηκε…..»
                                                                        Π  253-255
Η  σπονδή  του  Αχιλλέα  έχει  όλα  τα  χαρακτηριστικά  μιας  βασιλικής  προσευχής – σπονδής  στον  ανώτατο  θεό  Δία.
Αποτελεί  όμως  εντυπωσιακό  στοιχείο  το επίθετο «πελασγικός»  που  αποδίδεται  στον  Δία,  μια  προσφώνηση  που  δεν  ταιριάζει  στους  ύστερους  γεωμετρικούς  και  αρχαϊκούς  χρόνους,  αλλά  μοιάζει  τυπική  φόρμα  από  αρχαιότερες  τελετουργίες,  στις  οποίες οι θεοί  διακρίνονται  σε   παλαιότερους «ντόπιους» και  νεότερους .   
Περιγραφή  της  Τελετουργίας :
Χρυσό  Ποτήρι  Σπονδών
Προσφώνηση  του  Θεού : Δίας
Περιοχές  που  τιμάται (ιδιαίτερα) ο  Θεός :  Δωδώνη
Αίτημα : Ενίσχυση  του  Πατρόκλου – Προστασία  της  ζωής  του

Άλλο  σημαντικό  στοιχείο  της  προσευχής  του  Αχιλλέα  είναι  ότι  αναφέρει  ένα  λατρευτικό  κέντρο(Δωδώνη) με  ιερατείο(Σελλοί) που  οι πρακτικές  της  λατρείας  έχουν  ασκητικό  χαρακτήρα.  

ΠΡΟΣΦΟΡΑ  ΠΕΠΛΟΥ - ΙΚΕΣΙΑ στην  ΑΘΗΝΑ

Στην  Ζ΄ ραψωδία  ο  Έκτορας  κατά  συμβουλή  του  Έλενου  ανεβαίνει  στην  πόλη  και  ζητάει  από  την  Εκάβη  και  τις  γυναίκες  των  Τρώων  να  πάνε  προσφορές  στην  Αθηνά  με  την  ιδιότητα  της  «σωσιπόλεως» και  μάλιστα  η  Ιέρεια  εδώ  που  ονομάζεται  Θεανώ  ανοίγει  τον  ναό  και μπροστά  στο  άγαλμα  της  θεάς  καταθέτει  δώρα(υφαντό).

1) Προετοιμασία – Οργάνωση Προσφοράς
Τα  λόγια  του  Έλενου  είναι :

«πάγε  στην  πόλη  Έκτορα  στη  μάνα  να  μιλήσεις
και  τις  γερόντισσες  αυτή  να  τις  μαζέψει
στης  γλαυκομάτας  Αθηνάς  το  ιερό  στο  κάστρο,
αφού  ανοίξει  με  κλειδί  τις   πύλες  του  αγίου  δόμου
τον  πέπλο  που  της  φαίνεται  στο  σπίτι  της  πως  έχει
σαν  πιο  μεγάλο,  αγαπητό και  πιο  χαριτωμένο
στης  ωριομάλλας  Αθηνάς  τα  γόνατα  να  βάλλει,
να  θυσιάσει  δώδεκα  δαμάλες  να  της  τάξει,
μονόχρονες,  αδάμαστες, μήπως  και  συμπονέσει
την  πόλη,  τις  γυναίκες  μας  και  τα  μωρά  παιδιά  μας,
μήπως  και  του  Τυδέα  τον  γιο  απ’  τ’ άγιο  Ίλιο  διώξει…»
                                                                                          Ζ  86 - 96

2)Τελεστές  και  η Προετοιμασία  της  Προσφοράς
Η  εντολή  του  Έλενου  μεταφέρεται  στην  Εκάβη, μέσα στην  Τροία,  όπου  ο ποιητής   μας  μεταφέρει   πως  γίνεται  η  προσφορά  του  πέπλου, η  προσευχή  στην  θεά   και  η  κατάρα (αρά) κατά  του  Διομήδη :

«Ο  Έκτορας  σαν  έφτασε  στο  δρυ και  στις  Σκαιές  τις  Πύλες
κόρες,  γυναίκες  έτρεχαν  τριγύρω  του  ρωτώντας….
κι  αυτός  πρόσταξε  στη  σειρά  παράκληση  να  κάμουν…
Σαν  έφτασε  στο  όμορφο  παλάτι  του  Πριάμου….
τον  βρήκε  εκεί  η  αγαθή  μητέρα  του(η Εκάβη)…
«…Στάσου  εδώ γλυκόπιοτο  κρασί  για  να  σου  φέρω
στον  Δία  στους  αθάνατους  να  κάνεις  την  σπονδή  σου
πρώτα  κι  έπειτα   να  χαρείς  και  συ  πίνοντας  λίγο…. »
«…σπονδή  να  κάνω  με  κρασί  με  άνιφτα  τα  χέρια
στο  Δία  ντρέπομαι, να  εύχεσαι  δεν κάνει  μ’  αίμα 
και  λύθρο   μολυσμένος  στο  μαυροσύννεφο   Δία.
Πήγαινε  εσύ  προς  τον  ναό  της  Αθηνάς  κουρσεύτρας
παίρνοντας  τις  αρχόντισσες  με  δώρα  σας  στα  χέρια
το  πιο  καλό  το  πέπλο  που  σου  φαίνεται  στο  σπίτι  σου  πως  έχεις…..»
                                                                           Ζ  237 - 271                                      
3) Πρόσωπα  της Ιεροτελεστίας :
                                                  Αρχηγός  Εκάβη, Ιέρεια η Θεανώ, οι Αρχόντισσες 

Η  Εκάβη  αναλαμβάνει  δράση και  υλοποιεί  την  ικεσία:

« αυτή  στον  μυροβόλο  θάλαμο  κατέβηκε που  ήταν  πέπλοι …
Πήρε  η  Εκάβη  ένα  τους  στην  Αθηνά  για  δώρο,
που  ήταν  ο  πιο  πλουμιστός,  απ’  όλους  πιο  μεγάλος,
που  σαν  αστέρι  έλαμπε   και  πιο  βαθιά  βρισκόταν.
Κίνησε  κι  οι  αρχόντισσες  πολλές  ακολουθούσαν.
Έφτασαν  μπρος  τον  ναό  της  Αθηνάς, στο  κάστρο,
κι η  κόρη  του Κισσέα, η ομορφοπρόσωπη  Θεανώ,
τους  άνοιξε  τις  πόρτες, ήταν  γυναίκα  του  Αντήνορα
κι  αυτήν  οι Τρώες, ιέρεια  είχαν  κάνει  της  θεάς.
Με  θρήνους  όλες  στην  θεά ύψωσαν  τότε  τα  χέρια,
κι η  όμορφη  η  Θεανώ  το  πέπλο  παίρνοντάς  το,
στα  πόδια  το  απέθεσε  της  ομορφόμαλλης  θεάς,
κόρης  του  Δία, του  τρισμέγαλου, όπου  και  προσευχόταν:    
«Αφέντρα  Αθηνά, τρανή  θεά,  της  πόλης  σώστρα,
του  Διομήδη  το  κοντάρι  σπάσε  κι  αυτός  κάνε
να  πέσει  μπρούμυτα, ξέπνοος, μπρος  στις  Σκαιές  τις  πύλες,
για  να  σφάξουμε  δώδεκα δαμάλες  στον  ναό  σου,
μονόχρονες, αδάμαστες, μήπως  και  συμπονέσεις
την  πόλη,  τις  γυναίκες  μας  και  τα  μωρά  παιδιά  μας.»
                                                                            Ζ  288 – 310
Η  διαδικασία  είναι :
Πομπή  Γυναικών μέχρι  τον  ναό
Υποδοχή :  Ιέρεια(Θεανώ)  ανοίγει  τον  Ναό
Απόθεση  προσφοράς : Πέπλο (Ιέρεια) στο  Άγαλμα
Kοινή  Προσευχή – Αρά (κατάρα)  με  υπόσχεση θυσίας(τάμα)

Αξίζει  ν’  αναφέρουμε  ότι  ο  Aινιάν  παρατηρεί  πως  πολλοί  ομηριστές  θεωρούν  το  συγκεκριμένο  εδάφιο  παρέμβλητο  και  τονίζει «η όλη περιγραφή θυμίζει  την  γιορτή  των  Παναθηναίων, οπότε  δεν  θα  ήταν  άτοπο  να υποθέσει  κανείς  ότι  αποτελεί  προσθήκη  των  Αθηναίων  κατά  την  εποχή  του  Πεισιστράτου….»7   

ΕΥΧΕΣ  -  ΘΕΪΚΑ  ΣΗΜΑΔΙΑ – ΕΡΜΗΝΕΥΤΕΣ  (ΜΑΝΤΕΙΣ)
Το  βράδυ  μετά  την  πρεσβεία  στον  Αχιλλέα  ετοιμάζεται  μια  νυχτερινή  επιχείρηση  προς  το  στρατόπεδο  των  Τρώων  με  πρωταγωνιστές  τον  Διομήδη  και  τον  Οδυσσέα  όταν οι  ήρωες  αναχώρησαν  εμφανίζονται  θεϊκά  σημάδια :
 1. Νυχτοκόρακας

«Έστειλε  νυχτοκόρακα  η Αθηνά  σιμά  τους
Από  δεξιά  και  το  πουλί  τα  μάτια  τους   δεν  είδαν
Μες  της  νυχτιάς  τη  σκοτεινιά, μα  άκουσαν  την  φωνή του.
Ο  Οδυσσέας  χάρηκε  και  στη  θεά  δεόταν :
« Του  ασπιδοφόρου  Δία  κόρη, εισάκουσέ  με,
που  στέκεις  πάντα  πλάι  μου σε  όλους  τους  κόπους
 κι  όπου  πηγαίνω  με  κοιτάς, δείξε  και  τώρα  αγάπη
και  κάνε  να  γυρίσουμε  στα  ξακουστά  μας  πλοία
κάνοντας  έργο σοβαρό να  το  θυμούνται  οι  Τρώες.»
Δεύτερον  ο  βροντόφωνος  δεόταν  Διομήδης :
«Του  Δία  κόρη αδάμαστη, εισάκουσε  και  μένα.
Όπως  τον  άξιο  Τυδέα, πατέρα μου  στην  Θήβα…
Έτσι  και  τώρα  πρόθυμη  σύντρεξε, φύλαξέ  με,
δαμάλα  φαρδιοκούτελη θα  σφάξω  εγώ  για  σένα,
μονόχρονη, αδάμαστη, που  στο  ζυγό  δεν  μπήκε,
τα  κέρατα  χρυσώνοντας  μια  τέτοια  θα  σου  σφάξω.»   
                                                                       Κ  274 - 294
2. Ο  Μαύρος  Αετός
Ο Πρίαμος  και  η  λύτρωση  του  Έκτορα :
Ο  Πρίαμος  ετοιμάζεται  να  πάει  στον  Αχιλλέα  με  λύτρα  πανάκριβα  και  να  ζητήσει  τον  νεκρό  Έκτορα, πριν  φύγει  από το  παλάτι  η Εκάβη  του  ζητάει  να  προσευχηθεί  και  να κάνει  σπονδή :        
 
«Και  η  Εκάβη  ζύγωσε  με  την  ψυχή  θλιμμένη
στο  δεξί  χέρι  έχοντας  μαλαματένια  κούπα
σπονδή  να  κάνουν  με  κρασί  κι  έπειτα  να φύγουν…
«Στο  Δία  πρόσφερε  σπονδή  κι  ευχήσου  να  γυρίσεις….
Μετά  στον  μαυροσύννεφο   το  Δία  προσευχήσου …
Και  για  σημάδι  ζήτα  του  γοργό  μαντάτορά  του
το  πιο  αγαπητό  σ’  αυτόν  το  πιο  τρανό  πουλί  του
απ’  τα  δεξιά  και  όταν  το δουν  τα  μάτια  σου  να  φύγεις…»
                                                                                     Ω    283 – 294
Ο  Πρίαμος  αποδέχεται  την  πρότασή  της  και  η  κελάρισσα  του  ρίχνει  νερό  στα  χέρια :
«Κι  όταν  πλύθηκε, την  κούπα  απ’  την  Εκάβη  πήρε
Έπειτα  προσευχήθηκε  στην  μέση  της  αυλής  του,
ψηλά  κοιτώντας  στάλαξε  κρασί  κι  έτσι  μιλούσε  :
 «Πατέρα  Δία,  ένδοξε, τρανέ, που  απ’  την  Ίδη
κυβερνάς, κάνε  στον  Αχιλλέα  να  βρω  αγάπη
κι  έλεος, σημάδι  στείλε, γοργό  μαντάτορά  σου,
σ’  εσένα  το  πιο  αγαπητό, το  πιο  τρανό  πουλί  σου,
απ’ τα  δεξιά,  κι  όταν  το  δουν  τα  μάτια  σου  να  φύγω
στα καράβια  των Δαναών  μ’  αυτό  ξεθαρρεμένος»
Είπε, κι  ο  βαθυστόχαστος  τον  άκουσε  ο  Δίας
κι  έστειλε  αμέσως  αετό  αρπαχτικό  και  μαύρο
δεξιά  στην  πόλη  να  πετά τους  φάνηκε…»
                                                                            Ω  305 – 320
Θυσίες - Σημάδια  – Μάντεις ( εξηγητές).

Αυλίδα : Το  φίδι
Κάποιες  άλλες  θυσίες (και  πιθανόν  η ανθρωποθυσία  της  Ιφιγένειας) δίνουν θεϊκά  σημάδια  που  ερμηνεύονταν  κατά  την  διάρκεια  των  θυσιών  από  πρόσωπα  που  είχαν  αυτή  την  αρμοδιότητα  ιεροσκόπου,  όπως  είναι  εδώ  ο Κάλχας :

«μάρτυρες  είστε  όλοι ……..….όταν  εις  την  Αυλίδα  
χθες ή προχθές  μου φαίνεται -  συνάζονταν  τα  πλοία
των Αχαιών  καταστροφή  να  φέρουν  εις  τους Τρώες
και  εμείς  στους  ιερούς  βωμούς, όπου  μια  βρύση  εκύλα…
των  αθανάτων  καίγαμε  εξαίσιες  εκατόμβες
μέγα σημάδι εφάνη  εκεί, μαύρος  σαν  αίμα  δράκος….
Οκτώ  πουλάκια  κι  ένατη τη μάνα  τους  που  τα ‘χε γεννημένα
τα  τρωγε  αυτός  και  έτριζαν  ελεεινά  και  γύρω….
Το  φίδι  σαν  κατάφαγε  τη  μάνα,  τα  σπουργίτια….
το  πέτρωσε  του  πονηρού  του  Κρόνου  ο  γιος  κει  πέρα. 
…..τον  λόγο  πήρε  ο  Κάλχας  προφητεύοντας
«τρανό  σημάδι  έστειλε  για  μας  ο  σοφός  Δίας
 ….εκεί  χρόνους  εννέα  εμείς  θα  πολεμήσουμε
 και η  πόλη  η πλατύδρομη στον  δέκατο  θα  πέσει»
                                                                                         Β  301- 330
Σ’ αυτήν  την  σκηνή  γίνεται  μνεία  της  αναχώρησης  από  την Αυλίδα  και  τις θυσίες  πριν  την  αναχώρηση . Δεν  μνημονεύεται  η  θυσία  της  Ιφιγένειας  αλλά  πρόκειται  για  αιματηρές  θυσίες  όπου  οι  (ιερο)μάντεις  ερμηνεύουν  τα  σημάδια  κατά την  διάρκεια  των  θυσιών .
Χαρακτηριστικό  σημάδι  είναι  ο  δράκος  και  τα  εννέα  πουλάκια  και  η  ερμηνεία  - χρησμός  του  Κάλχα  για  την  10ετή  διάρκεια  της  πολιορκίας .

Δυσοίωνα  σημάδια (οιωνοί) και  Ερμηνείες  (Απόρριψη -Αποδοχή)

Ο  Αετός  και  το  Φίδι .
«Μπρος  στο  χαντάκι  στέκονταν, σκέφτονταν  τι  να  κάνουν(οι  Τρώες).
Να  το  περάσουν  ήθελαν, ξάφνου  σημάδι  είδαν
αϊτό που  πέταγε  ψηλά, ζερβά  απ’  το  στρατό  τους,
ματωμένο  φίδι  τρανό  στα  νύχια  του  κρατούσε
που  ζούσε  και  σπαρτάριζε  και  πολεμούσε  ακόμη
στο  στήθος  του  τον  δάγκωσε, έτσι  που  το  κρατούσε,
πλάι  στο  λαιμό  γυρίζοντας, το  άφησε  να  πέσει,
έχοντας  πόνους  φοβερούς, μεσ’ του  στρατού  το  πλήθος
και  πέταξε  κλαγγάζοντας  μες  τις  πνοές  του  ανέμου.
Οι  Τρώες  ανατρίχιασαν, πεσμένο  όταν  είδαν
το  στικτό  φίδι, σημάδι  του ασπιδοφόρου  Δία.
Ο  Πολυδάμας  ζύγωσε  τον  Έκτορα  και  είπε: 
«Έκτορα….μην  πάμε  να  χτυπήσουμε  τους  Δαναούς  στα  πλοία
θα  γίνει νομίζω  έτσι, αν  φάνηκε  στ’ αλήθεια,
καθώς  να  μπούμε  λέγαμε, σημάδι  για  τους  Τρώες,
αϊτός  που  πέταγε  ψηλά, ζερβά  απ’  το  στρατό  μας,
ματωμένο  φίδι  τρανό, στα  νύχια  του  κρατώντας 
που  ζούσε  και  το  άφησε  πριν  στη  φωλιά  του  πάει,
στα  μικρά  του δεν  μπόρεσε  γυρνώντας  να  το  φέρει,
έτσι  κι  εμείς  αν  σπάσουμε  των Αχαιών  τις  πύλες
και  το τείχος  με  δύναμη, και  αυτοί  κάνουν  πίσω
με  τάξη, δεν  θα  κάνουμε  το  δρόμο  απ’  τα  πλοία.
Τρώες  πολλούς θ’  αφήσουμε που  για  να  προφυλάξουν
τα  πλοία  τους  οι  Αχαιοί  εκεί  θα  τους  σκοτώσουν.
Ένας  μάντης  που  θα  ήξερε  να  εξηγεί  σημάδια
κι  ο  κόσμος  θα  τον  άκουγε  έτσι  θα  απαντούσε . »

Δυσπιστία  Έκτορα  προς  τους  Οιωνούς  και  την  Ερμηνεία :

«Λοξοκοιτώντας  ο  Έκτορας, ο κρανοσείστης, είπε :
«Πολυδάμα, τα λόγια  σου  καθόλου  δεν  μ’  αρέσουν,
λόγο  καλύτερο  απ’  αυτό άλλο  να  πεις  θα  ξέρεις.
Αν  λες στ’  αλήθεια  σοβαρά, όσα  μας  λέγεις  τώρα,
τα  λογικά  σου  οι  θεοί  σίγουρα  έχουνε  πάρει,
του  Δία  του  βαρύγδουπου το  θέλημα  προτείνεις
ν’  αψηφήσουμε  που  ο  ίδιος  έδωσε  κι  υποσχέσεις.
Στ’ ανοιχτοφτέρουγα  πουλιά  μου  λες  να  δώσω  πίστη
μα  διόλου  εγώ  δεν  νοιάζομαι και  δεν  τα  λογαριάζω,
είτε  πετούν  προς  τα  δεξιά  προς  την  αυγή, τον  ήλιο,
είτε  πετούν  αριστερά  προς  το  θολό  σκοτάδι .
Το  θέλημα  ας  ακούσουμε  του  Δία  του μεγάλου,
που  και  θνητούς  κι  αθάνατους  όλους  τους  κυβερνάει
να  μάχεσαι  για  την πατρίδα, αυτό  είναι  το  πιο  καλό σημάδι..»
                                                                                     Μ 200 -  243
Τα  σημάδια  και  η  ερμηνεία  είναι  ένα  μεγάλο  ζήτημα που  δεν  περιορίζεται  μόνο  σε  ζώα  - πουλιά  αλλά  και  σε  όνειρα  όπως  αυτό  που  είδε  ο Αγαμέμνονας  και  ετοίμασε  την  μεγάλη  επίθεση .
Να  θυμηθούμε  ότι  η  δυσπιστία  του  Έκτορα  στους  μάντεις – εξηγητές  μοιάζει  με  εκείνη  του  Αγαμέμνονα  προς  τον  μάντη  Κάλχα  στην  Α ραψωδία, όταν  εκείνος ερμηνεύει  τον  λοιμό  ως  τιμωρία  του  θεού  στους  Αχαιούς .
 
Τι  καθορίζει  το  ευοίωνο  και  το  δυσοίωνο  ενός  σημαδιού  π.χ. στην  εμφάνιση  ενός  πουλιού :

Το  είδος  του  πουλιού(αετός, γεράκι…)
Η  δράση  του  την  ώρα  του  συμβάντος,  αποτελεσματική  ή  όχι ….  
Η  θέση του  ως  προς  τον  Ήλιο
Η  θέση  του  ως  προς τον  άνθρωπο

ΠΡΟΣΕΥΧΕΣ
Πριν  την μονομαχία  Έκτορα  -  Αίαντα  προσεύχονται οι  Αχαιοί :

«Έτσι  είπε  και  προσεύχονταν  στο  ρήγα  γιο  του  Κρόνου
  και  βλέποντας τον  ουρανό καθένας  έλεγε  έτσι :
« Πατέρα  Δία  δοξαστέ, που  κυβερνάς  την  Ίδη,
δώσε  τη  νίκη  στον  Αίαντα, να  πάρει  δόξα  κάνε,
μα  αν  τον  Έκτορα  αγαπάς  και  νοιάζεσαι για  κείνον,
δύναμη,  δόξα  δώσε  τους  παρόμοια  και  στους  δυο  τους»
                                                                                         Η  200 -  205
Όταν  ο  Έκτορας  σπάει  την  άμυνα  των  Αχαιών  στα  καράβια τότε  όλοι  προσεύχονται  και  κυρίως  ο  Νέστορας :

«Έδιναν  θάρρος  κι  έπαιρναν  κι  ευχόταν  ο  καθένας
σ’  όλους  του  αθανάτους  σηκώνοντας  τα  χέρια
και  πιο  πολύ  ο  Νέστορας  των  Αχαιών  η  σκέπη
προσεύχονταν  απλώνοντας  τα  χέρια  του  προς  τα  άστρα:
«  Πατέρα  Δία, αν  κανείς  στο  πολυσίταρο  Άργος
προβάτου  ή  βοδιού μεριά καίγοντας  σου  ζητούσε
στην  χώρα  του  να  ξαναρθεί κι  εσύ  το  είχες  τάξει
θυμήσου το  Ολύμπιε, διώξε  την  μαύρη  μέρα,
τους  Δαναούς  ν’  αφανιστούν  έτσι  μην τους  αφήνεις !»
                                                                                             Ο  368 – 376
ΕΥΧΕΣ  (- Υποσχέσεις  Θυσιών) 

Ευχές  πολεμιστών
Πάνδαρος .
Όταν  ο  Μενέλαος  νικά  ο  Πάνδαρος  παραβιάζει  τους  όρκους (από  τους  Τρώες) τότε  ο  επίορκος  κάνει  ευχή  με  την  παρότρυνση  του  Λυκάονα (Αθηνάς) :

«Στον  ξακουστό  Μενέλαο  έλα  το  βέλος  ρίξε
στο  φωτογένητο  θεό  Απόλλωνα  τοξότη
μονοχρονίτικα  αρνιά  να  σφάξεις  πλήθος  τάξε
όταν  στην  άγια  Ζέλεια,  πατρίδα  σου  γυρίσεις  …  » 
                                                          Δ  100- 103
Διομήδης
«Άκου  με  κόρη  αδάμαστη  του  ασπιδοφόρου  Δία(Αθηνά)
Αν  κι  άλλοτε  βοήθησες,  μ’  αγάπη  σ’  άγριες  μάχες
Τον  πατέρα  μου, Αθηνά, βοήθησε  και  μένα
Δώσε  να  εξοντώσω  αυτόν,  να  φάει  κονταριά  μου…   »
Αχιλλέας
Η  επίκληση  του  Αχιλλέα  στους  ανέμους  :
« μακριά  απ’  την  πυρά  στους  δυο  ανέμους  προσευχόταν
Το  Ζέφυρο  και  τον  Βοριά, θυσίες  υποσχόταν
Και  κάνοντας  πολλές  σπονδές  απ’  την  χρυσή  του  κούπα
Να  ‘ρθουν  τους  παρακάλεσε  και  τους  νεκρούς  να  κάψουν »
                                                                                   Ψ  194 – 197
Ευχή (Υπόσχεση Θυσίας)  - Ανταπόδοση
Οδυσσέας.
Όταν  συλλαμβάνουν  τον  κατάσκοπο  των  Τρώων  Δόλωνα  και  τον  εκτελούν ο Οδυσσέας  σηκώνει  τα  ματωμένα  όπλα  ψηλά  και  εύχεται  στην  Αθηνά :

« και  στην  κουρσεύτρα  Αθηνά  ο  άξιος  Οδυσσέας
Ψηλά  τα  χέρια  του  ύψωσε  κι  ευχήθηκε  μιλώντας:
« Θεά, νιώσε  χαρά μ’  αυτά! Στον  Όλυμπο  απ’  όλους
Πιο  πολύ  απ’  όλους τους  αθανάτους, εσένα  θα τιμούμε
στων  Θρακών  τώρα  στείλε  μας τ’  άλογα, τα λημέρια. »
Είπε  και  πάνω  υψώνοντας  τα  όπλα  απ’  το  κεφάλι…»
                                                                       Κ   460-465
Ανταπόδοση .
Όταν  επιστρέφουν  ο  «Οδυσσέας  έβαλε  τα  όπλα  στην  Αθηνά  θυσία» Κ 571

Το  σχήμα  «Ευχή  και  Ανταπόδοση» αποτελεί  τυπολογικό  στοιχείο  στις  ευχές .
Αγαμέμνονας .
Πριν  την  μονομαχία  Έκτορα  - Αίαντα όλοι  οι  Αχαιοί  προσεύχονται, για  τον  Αίαντα, έτσι  με  την  λήξη  της  μονομαχίας  ακολουθεί  θυσία  ευχαριστίας  στους  θεούς :

«Σαν  έφτασαν   πια  στη  σκηνή  του  γιου  του  Ατρέα, τότε
μοσχάρι  ο  Αγαμέμνονας   θυσίασε  ο ρήγας
αρσενικό  πεντάχρονο  στο  δυνατό  το  Δία.
Το  έγδαραν, το  φρόντισαν, το  έκοψαν κομμάτια,
με  γνώση  τα  ελιάνισαν, τα  πέρασαν  στις  σούβλες ….»
                                                                    Η  313 - 317   
Η  Παράλειψη  θυσιών  προκαλεί  τους  θεούς.
Το  τείχος  των  Αχαιών  χτίζεται  σε μια  μέρα και  ο  Ποσειδώνας  διαμαρτύρεται  στον  Δία  διότι  δεν  έγιναν  θυσίες :
«Δεν  βλέπεις  πως  οι  μακρυμάλληδες  Αχαιοί  τείχος
πάνω  στα  πλοία  έχτισαν και  άνοιξαν  χαντάκι
γύρω  του,  μα  δεν  πρόσφεραν  σε  μας  τρανές  θυσίες ;»
                                                                                       Η  448- 450
Προσφορές  πριν  από  σημαντικές  πράξεις ( τιμώνται  οι  θεοί). 
Θυσίες  προ  της  μάχης μνημονεύει  ο  Νέστορας  όταν  νεαρός  ακόμη  συγκρούεται  με  τους  Επειούς :
 
«στ’  άγια  νερά  του  Αλφειού  φτάσαμε  μεσημέρι.
Στον  παντοδύναμο  Δία  προσφέραμε  θυσίες,
ένα  ταύρο  στον  Αλφειό  κι  άλλον  στον  Ποσειδώνα
και  στην  γλαυκόματη  Αθηνά  γελάδα  από  κοπάδι.
….μ’ ευχές  σε Δία κι  Αθηνά  ριχτήκαμε  στη  μάχη…»
                                                                                   Λ 726 – 731
Θυσίες  με  διατροφικό  χαρακτήρα  .
 Η  θυσία  συνδέεται  με  το  γεύμα,  αφού  όπως  παρατηρούμε  στην Ασπίδα  του  Αχιλλέα  κατά  το θερισμό, γεύμα  σημαίνει  θυσία :

«δίπλα  γεύμα  ετοίμαζαν  κήρυκες σ’  ένα  δένδρο
βόδι  σφαγμένο έψηναν  και  ζύμωναν  οι  γυναίκες («ιέρευσαν»  το  ζώο)
αλεύρι με  σωρό  να  φαν  οι  θεριστάδες … »
                                                                    Σ  558- 560
Η  λατρεία  της  Αφροδίτης  εμφανίζεται  έμμεσα  στον  Όμηρο, αν και  οι  πινακίδες  δεν αναφέρουν καθόλου  το  όνομά  της. Έτσι  εντύπωση  προκαλεί  το  τυπικό  της  προετοιμασίας  της  Ήρας  για  την  επίτευξη  του  στόχου  της  ερωτικής  συνεύρεσης  και της  «αποκοίμισης»  του  Δία 8
 Τελετουργική  παρουσία  έχουν  και  οι  θρήνοι  που  θα  αναφερθούν  ως  μέρος  των  ταφικών  εθίμων 9 και  κάποια  στοιχεία  της  εθιμοτυπίας  που  εκθέτονται  στην «Ασπίδα  του Αχιλλέα» π.χ. ο  γάμος, με  λαμπάδες, πομπή, τραγούδια, χοροί  Σ 490-496  .

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΡΗΤΙΚΗΣ  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑΣ

Κρητική  Τελετουργία  και Δημόσιες  εκδηλώσεις.
Η  αναφορά  στην  Αριάδνη  και  στις  χορευτικές  εκδηλώσεις  που  αποτυπώνει  ο  Δαίδαλος, θυμίζει  τελετουργίες  της  κρητικής  θρησκείας  αν  δεχθούμε  ότι  η  Αριάδνη  δεν  μνημονευόταν μόνο  ως  «θνητή»  αλλά  αναφερόταν  και  ως  θεά(Πλούταρχος).

«Ο ξακουστός  στραβοπόδης( Ήφαιστος) έκαμε  χοροστάσι
παρόμοιο  μ’  ότι  στην  Κνωσό  την  πλατιά  είχε  φτιάξει
για  την  ομορφοπλέξουδη  ο  Δαίδαλος  Αριάδνη.
Κόρες  ακριβαγόραστες  κι  αγόρια  είχαν  στήσει
χορό  και  όλοι  χόρευαν  πιασμένοι  από  τα  χέρια.
Αυτές  είχαν  φορέματα  λινά, αυτοί  χιτώνες
καλόγνεστους  που  γυάλιζαν  με  λάδι  ποτισμένοι.
Φορούσαν  όμορφα  αυτές  στεφάνια,  χρυσά  είχαν
μαχαίρια  αυτοί  που  κρέμονταν  από  λουριά ασημένια .
Και  χόρευαν  πότε  μαζί με  πόδια μαθημένα
τόσο  ελαφριά, σαν  κανατάς  που βάζει  τον  τροχό  του
και  καθισμένος  τον  κοιτά, αν  εύκολα  γυρίζει,
και  πότε  πάλι  έτρεχαν  αντίκρυ  αράδα – αράδα.
Γύρω  στεκόταν  στο  χορό  ο  κόσμος  τον  χαιρόταν
ένας  άξιος  τραγουδιστής πλάι  έπαιζε  κιθάρα,
σαν  άρχιζε  να  τραγουδά  δυο  σχοινοβάτες  τούμπες
μέσα  στον  κόσμο  τον  πολύ  αρχίνησαν  να  κάμνουν» 
                                                                               Σ  590  -  606
Πρέπει  λοιπόν  να  πούμε  ότι  Διόδωρος10 (1ος αι π.Χ.) αναφέρει  πως  υπήρχαν  δύο  βασιλείς  στην  Κρήτη με  το  όνομα  «Μίνωας»  που  έζησαν  και οι  δύο  πριν  τον  τρωικό  πόλεμο .
Ο  πρώτος  Μίνωας, ήταν  ο  γιος  του  Δία,  ενώ ο  δεύτερος  που  ήταν  εγγονός  του  πρώτου  και  αυτός  είναι ο  γνωστός  Μίνωας  των μύθων.
Την  ίδια  πληροφορία  φαίνεται  ότι  διαχειρίζεται  και  ο Πλούταρχος  ο  οποίος   σχολιάζοντας  τις  παραδόσεις  σχετικά  με  τα  γεγονότα  Θησέα – Μίνωα   και  Αριάδνης  θ’ αναφέρει : «και  μερικοί  ιδίως  από  τους  Ναξίους  διηγούνται, ότι  υπήρξαν  δύο  Μίνωες  και  δύο  Αριάδνες, εκ  των  οποίων, όπως  λένε, η  μια  παντρεύτηκε  στην  Νάξο, τον  Διόνυσο  και  εγέννησε  εξ’ αυτού  τον  Στάφυλον 
και  άλλους  δύο  αδελφούς  του, η δε  νεότερη απήχθη  από τον  Θησέα  και  επειδή  εγκαταλείφτηκε  από  αυτόν, πήγε  στην  Νάξο  συνοδευόμενη   από  μια  τροφό  ονομαζόμενη  Κορκύνη, της  οποίας  δείχνουν  τον  τάφο. Λέγουν  επίσης  ότι  εκεί, στη  Νάξο, πέθανε  και  η  δεύτερη  Αριάδνη, στην οποία  δεν  παρέχουν όμως  τιμές  όμοιες  με  την  προηγούμενη,  διότι  στην  μεν  πρώτη  τελούν  εορτή  κατά  την  οποία  ευθυμούν  και  διασκεδάζουν, αντίθετα οι  θυσίες  που  προσφέρονται  στην  δεύτερη είναι  αναμεμειγμένες  με  κάποιο  πένθος  και  θλίψη»11
Η  συγκεκριμένη  αναφορά  του  Πλουτάρχου  όπως  και  η  προηγουμένη  φαίνεται  να  απηχεί  σε  παλαιότατες  λατρείες  που  επιβίωναν  αιώνες  μετά  την  κατάρρευση  του  μινωικού  κόσμου  και  πολιτισμού .

ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ  ΣΤΑ  ΥΔΑΤΑ

Τελετουργίες  στις  πηγές  των  ποταμών : Προσφορά  κόμης  και  Εκατόμβης
Η  ευχή  του  Πηλέα  στον  ποταμό – θεό  Σπερχειό .
Ο  Αχιλλέας,  στην  κηδεία  του  Πατρόκλου,  αποθέτει  τιμητικά  την  κόμη του στον  νεκρό ήρωα, παραβαίνοντας  την  υπόσχεση  του  Πηλέα  να  την  προσφέρει εκείνος στο  τοπικό  θεό – ποταμό  Σπερχειό (αν  γυρίσει), σύμφωνα με  κάποια  τελετουργία,  θα  πει λοιπόν :

«άλλα  σου  ευχήθη  Σπερχειέ  το  στόμα  του  πατρός  μου
γυρνώντας  στην  πατρίδα  μου  να  δώσει  εσέ  την  κόμη  μου 
και  αγία  εκατόμβηπενήντα  κριάρια  βαρβάτα θα  σου  σφάξω,
στις  πηγές, στον ευωδιαστό  βωμό, στο  τέμενός  σου.
Ευχόταν έτσι  ο  γέρος  μου, μα  συ  το  ναι  δεν  είπες ,
τώρα  αφού  δεν  θα  ξαναδώ  την  ποθητή  πατρίδα,
ας  πάρει ο  ήρως  Πάτροκλος την  κόμη  μου  στον  Άδη.
Είπε  κι  ευθύς  απόθεσε  στου  φίλου  του  τα χέρια
τα  μαλλιά  του  και σήκωσε  σ’  όλους  λαχτάρα  θρήνου»
                                                                                          Ψ   144-153 
Άραγε  η  εκδήλωση  τιμής και λατρείας  από  τον  πατέρα  ενός  νέου  στους  ντόπιους  ποταμούς,  ήταν  πράξη «επιβεβλημένη», που σήμαινε  μια  τελετουργία,  πολύ  αρχαία,  κοντά  στο  νερό, την πηγή  ζωής  και  πλούτου, η  οποία  τελούνταν  όχι  μόνο  στους  ποταμούς  αλλά  γενικά  στις  πηγές, στην  αρχή  των  υδάτων (και  της  ζωής )  που  ζωογονούσαν  ολόκληρες  περιοχές .
Για  να  εννοήσουμε  σωστά  τις  ομηρικές  αναφορές  θα  χρειαστούμε  τα φώτα  ενός  σημαντικού  επιστήμονα, του  W. Burkert ό  οποίος  αναφερόμενος  στην  αρχαία  ελληνική θρησκεία  σχολιάζει :
«Η ιδέα  ότι  οι  ποταμοί  είναι  θεοί  και  οι  πηγές  νύμφες  είναι  βαθιά  ριζωμένη   όχι  μόνο  στην  ποίηση  αλλά  και  στην  πίστη  και  στην  τελετουργία . Η  λατρεία  αυτών  των θεοτήτων  περιορίζεται  μόνο  από  το  γεγονός  ότι  συνδέονται  αναπόσπαστα  με  έναν  ιδιαίτερο  τόπο .  Κάθε  πόλη  τιμά  τον  δικό  της  θεό  ποταμό, την  δική  της  πηγή . Για  τον  ποταμό   ιδρύεται  τέμενος  και σε  ορισμένες  περιπτώσεις  ακόμη  και  ναός, όπως  για τον Πάμισο στην Μεσσηνία, αγόρια  και κορίτσια  κατά  την ενηλικίωσή  τους  προσφέρουν  τα  μαλλιά  τους, αναθήματα  αφιερώνονται  σε  οικίσκους  πηγών, ζώα  σφαγιάζονται  μέσα  στους  ποταμούς  και  στις  πηγές .  Αυτό  προφανώς  αποτελεί  την  τελετουργική  βάση, την  πανάρχαιη  πρακτική  των   θυσιών  πνιγμού, που  την ενισχύει  και  την  καθιστά  λογική  το  γεγονός  ότι  το νερό στις  νότιες  χώρες  είναι  ιδιαιτέρως  πολύτιμο και  ο  άνθρωπος   δεν  μπορεί  με  τις δικές  του  δυνάμεις να  το  εξασφαλίσει. Το γεγονός  ότι  στην  πραγματικότητα  η  μεγάλη  πηγή  της  Λέρνας (κοντά  στο  Άργος)  μολύνθηκε  εντελώς  από  τις θυσίες, δείχνει  πόσο  τρομερά  τυφλή είναι η  τελετουργία ….12»
Αξίζει  όμως  να  παρακολουθήσουμε  και  άλλες  δύο  ακόμη  διαπιστώσεις  :
«το ελληνικό  Ιερό   ιδρύεται  μόνο  με  την οριοθεσία, η  οποία  το  διακρίνει  από  το  κοσμικό (βέβηλον). Το  «αποκεκομμένο»,  ο  χώρος  ο  αφιερωμένος  στον  θεό  ή  στον  ήρωα  ονομάζεται  με  τον  παλαιό  όρο  ο  οποίος  χαρακτηρίζει  κάθε  κτηματική  περιουσία  «τέμενος». Ακόμη  και  όταν  λατρεύεται  ένα ποτάμι  ή ο  πανόπτης  θεός Ήλιος, του  ανήκει  ένα  καλά  οριοθετημένο  τέμενος. Τα  σύνορα  καθορίζονται με  λίθους, οι  οποίοι  συχνά  είναι  ενεπίγραφοι, ή  με  συμπαγή  πέτρινο  τοίχο ….13»
«Παραλλήλως  φθάνουν  στο  Ιερό, εξαιτίας  κάποιου  τάματος, μερικά  καταχρηστικώς  ονομαζόμενα  «δώρα», τα  οποία  κανείς  δεν θα  μπορούσε  να  προσφέρει  σε  άλλον  άνθρωπο. Από  αυτά  το  πιο  συνηθισμένο  είναι  η  προσφορά  των  μαλλιών. Στην νεκρική  τράπεζα  του  Πατρόκλου  ο Αχιλλεύς  κόβει   τα   μακριά  μαλλιά  του  που τα  είχε  τάξει στον  ποταμό  Σπερχειό  της  πατρίδας  του .   Σε  πολλά  μέρη  αγόρια  και  κορίτσια κατά  την ενηλικίωσή  τους  κόβουν  τα  μαλλιά  τους  και  τα  αφιερώνουν  σε  μια  θεότητα, ποταμό, τοπικό  ήρωα, θεό…14»
Το  γεγονός  ότι  στο  κείμενο  αναφέρονται  «τέμενος», «βωμός»  και  «πηγές»  του  ποταμού, αυτό  σημαίνει  ότι  όχι  μόνο  η τελετουργία,  η  οποία  έχει  τους  απαραίτητους  τελεστικούς  χώρους, την  υποδομή (βωμός) στις  πηγές  ελέγχεται  από  τον  Πηλέα, αλλά  ότι και  οι πηγές  των υδάτων  του Σπερχειού  ανήκουν  στον  Πηλέα, και  όλη  η ροή  και  η χρήση των  υδάτων  ανήκει  στον  ίδιο .
Όλα  λοιπόν δείχνουν  την στενή  σχέση, ποταμού - βασιλιά  και  την δικαιοδοσία  του Πηλέα  σε όλη  την κοιλάδα  εκατέρωθεν  της  ροής  του,  διότι  αυτός  είναι  ο  τοπικός  θεός  ποταμός, στον  οποίο μόνον  αυτός  προσωπικά, και  ο γιος  του,  από όλους  τους  άλλους  βασιλείς  της Φθίας  μπορεί  να  εύχεται.
« Ο  ίδιος  ο Αχιλλέας υπόσχεται να προσφέρει τα  μαλλιά  του στο Σπερχειό μετά  την επιστροφή  του. Αυτό μπορεί να  εξηγηθεί  μόνο  αν  ο  λαός, που  οι  ήρωές  του  ήταν ο Πηλέας  και  ο Αχιλλέας  κατείχε  την  νότια  Θεσσαλία  και  την  κοιλάδα  του Σπερχειού…»15 παρατηρεί  ο Nilson  και  η  πάρατήρησή  του  έχει  μεγάλη  βαρύτητα. διότι  αποτυπώνει  μια  πραγματικότητα, αφού  δεν  είναι  λογικό  ν' αποσπασθεί  το βασίλειο  του Αχιλλέα  από την κοιλάδα  του Σπερχειού, ούτε  και ο  Σπερχειός  από  την παράδοση  των  Μυρμιδόνων, Ελλήνων.

ΤΑΦΙΚΗ  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ
Η  τελετουργία  των νεκρών αποτελεί  ένα  άλλο  στοιχείο  που  αφορά  την  κρητο-  μυκηναϊκή  θρησκεία .
Όταν  ο Αχιλλέας  σκοτώνει  τον   Έκτορα  και  επιστρέφει  στα  καράβια  βάζει  τους  ενόπλους  Μυρμιδόνες  να  κινηθούν   τρεις  φορές  γύρω  από  το  νεκρό  Πάτροκλο κατόπιν  επισκέπτεται  τον  Αγαμέμνονα  αποφεύγοντας  να  πλυθεί  από  τα  αίματα  της  μάχης  και  εκεί  ο  Αχιλλέας   αναφέρει στον Αγαμέμνονα  την  τελετουργία. 

«  Μα  τον  Δία, τον  πιο  τρανό  απ’  όλους  τους  θεούς
δεν  πρέπει  στο  κεφάλι  μου  νερό  να  πλησιάσει,
πριν  στην  πυρά  τον  Πάτροκλο  βάλλω, σηκώσω  μνήμα,
κόψω  γι’  αυτόν  την  κόμη  μου, δεύτερος  καημός  τέτοιος
δε  θα  μου  φτάσει  στην  καρδιά, όσο  ζωή  θα  έχω.
Στον  δείπνο  όμως  το  πικρό  εδώ  πια  ας  στρωθούμε
και  την  αυγή, Αγαμέμνονα,  παράγγειλε,
τα  ξύλα  να  κουβαληθούν  και  στο  νεκρό  να  δώσουν
όσα  ταιριάζει  για  να  τον κάψει  η  φωτιά ….»
                                                                             Ψ  43 - 51      
Οι  προσφορές  στον  νεκρό  Πάτροκλο :

«έκαναν  εκατό  ποδιών  πυρά   μάκρος  και  φάρδος 
κι  έβαλαν  πάνω  τον  νεκρό  με  την  καρδιά  θλιμμένη
πολλά  παχιά  πρόβατα  και  στριφτόποδα  βόδια
μπρος  στην  πυρά  του  έγδερναν  πάχος  απ’  όλα  πήρε
και σκέπασε  όλο  τον  νεκρό ο  αντρείος  Πηλείδης
ως  τα  πόδια  και  στοίβαξε  τριγύρω  στα  κορμιά  τους.
Με  μέλι  και λάδι  σταμνιά  στη  νεκρική  του  κλίνη
έβαλε, τέσσερα  άλογα  ψηλόλαιμα  με  βιάση
έριξε  ακόμη  στην  πυρά  πολύ  βαριά  θρηνώντας.
 Εννιά  σκυλιά  τρέφονταν  στου  ρήγα  το  τραπέζι,
δύο  από  εκείνα  έσφαξε  κι  έριξε  στην  πυρά  του
και   δώδεκα  αρχοντόπουλα  των  αντρειωμένων  Τρώων
σφάζοντάς  τα, στη  σκέψη  του  κακές  δουλειές  σκεφτόταν.
Έβαλε  αδάμαστη  φωτιά,  για  να  τα  κάψει  όλα…  »
                                                                                           Ψ  162 – 177
Όταν τελειώσει  η  διαδικασία  της  πυράς,  ο  Αχιλλέας  σβήνει  την  φωτιά  με  κρασί και  αφού  γίνει  η  συλλογή  των  οστών του  νεκρού,  αρχίζουν  οι  επινέκριοι  αγώνες (πάλη, πυγμαχία, τοξοβολία, δρόμος…) με  την  συμμετοχή  όλων  των  γνωστών  ηρώων.

Η  Διαδικασία  της  Καύσης  του νεκρού είναι :
Προσφορές .
               Κόμη  αγαπημένου  προσώπου
Αιματηρές  Θυσίες :
              βόδια – πρόβατα  
           4 άλογα
           2 σκυλιά
          12 αιχμάλωτοι  Τρώες
Αναίμακτες : Λάδι και Μέλι

Καύση
            Συλλογή οστών  -  απόθεση  σε  σκεύος

Σβήσιμο  πυράς 

Αθλητικοί  Αγώνες  προς τιμή  του  νεκρού

Οι  βασιλείς  αυτοί  στις  ταφές  των  ευγενών  ακολουθούν  κάποιες  τελετουργίες  αρχέγονες, όπως  είναι η  ανθρωποθυσία  (π.χ. της  Ιφιγένειας, πριν  από  την  τρωική εκστρατεία), μάλιστα  ο  Ηρόδοτος  μνημονεύει  τα  λόγια  των  ιερέων της  Αιγύπτου για  τον Μενέλαο, ότι  και  εκείνος  θυσίασε  δύο  νεαρούς  Αιγύπτιους  προσφορά  στους  θεούς  για  τις  κακές  καιρικές  συνθήκες 16 ….

ΧΩΡΟΙ  ΛΑΤΡΕΙΑΣ

Κατά  την  περιγραφή  του  εσωτερικού  της  πόλης  μαθαίνουμε  ότι  στην  ακρόπολη, υπάρχει  ναός  μεγαλοπρεπής  της  Αθηνάς  («θείος  ναός») :

«και συ  στην  πόλη  ν’  ανεβείς  και  λέγε  της  μητρός  μας ….
επάνω  στην  ακρόπολη  και  τον  ναό  το  θείο ……
της  γλαυκομάτας  Αθηνάς  με  το  κλειδί  ν’  ανοίξει…….»
                                                                                                 Ζ -88
Η  θέση  του   ναού  προσδιορίζεται  ξανά  και  πιο  κάτω:

« και  οπόταν  στην  ακρόπολιν   και  στον  ναόν  εφτάσαν
η  καλοπρόσωπη  Θεανώ  τους  άνοιξε  την  θύραν»
                                                                                       Ζ - 297
Μάλιστα  στην  Ε-445 αναφέρεται  ότι  στην  ακρόπολη  υπήρχε  και  ένας  άλλος  ναός  αφιερωμένος  στον Φοίβο (Απόλλων) :

«και  από  το  πλήθος  έπαιρνε  ο  Απόλλων  τον  Αινεία
εις  την  αγία  Πέργαμο (ακρόπολη) όπου  είχε  τον  ναό  του
και  η  τοξοφόρα  Άρτεμη  με  την  Λητώ  στα  βάθη
του  ιερού  τον  έγιαναν……………………………….»

  Στο  όρος   Ίδη  που  συχνά  οι  Τρώες  πηγαίνουν  για  ξύλα,  ο  Δίας  έχει  βωμό απ’  τον  οποίο  επιλέγει  να  παρατηρεί  τον  πόλεμο  Αχαιών – Τρώων :

«έφτασε  στην  πολύβρυση  την  θηριοθρέπτρα  Ίδη,  στο  Γάργαρον,
που  του  Διος  έχει  βωμό  και  κτήμα, αυτού  εστάθη …
στην  κορυφή  περήφανος  εκάθισε  να  βλέπει  των  Τρώων
και  των  Δαναών  την  πόλη  και  τα  πλοία….».
                                                                                         Θ  47-52                                                                                  
Το   καράβι  του  Οδυσσέα  βρίσκεται  στην  μέση  του στρατοπέδου, μάλιστα  αυτός  ο  χώρος, ήταν  χώρος  συνέλευσης  του  στρατού και τελετών  γιατί εκεί βρισκόταν   ένα  είδος  διοικητικού  κέντρου  που  απαιτούσε  να  υπάρχει  γύρω  του  αρκετά  μεγάλος  ελεύθερος  χώρος .
Αναφέρει   λοιπόν  ο  ποιητής  στην  Λ – 805 :

«και  ότ’  είχε  φτάσει  ο  Πάτροκλος  στα  πλοία  του  Οδυσσέως,
στο  μέρος  όπου εδίκαζαν  κι  εκάμναν  τις  συνόδους
και  των  θεών  είχαν  βωμούς  ολόγυρα  κτισμένους….»
                                                                           Λ  806 – 808
Ο  Αινιάν  σχολιάζει  την  πιθανότητα  των  λατρευτικών  κτισμάτων  ως  εξής : «λατρευτικά  κτίσματα,  αλλά  όχι  αυτοτελή,  έχουν  βέβαια  αναγνωρισθεί  και  στο  εσωτερικό  των  μυκηναϊκών  ακροπόλεων (π.χ. το  θρησκευτικό  κέντρο  των  Μυκηνών, που  συμπεριλαμβάνει ένα  σημαντικό  αριθμό  λατρευτικών  κτιρίων και  τα  επάλληλα  ναόσχημα  κτίρια στην Κάτω  Ακρόπολη  της Τύρινθας). Ένα  μικρό  ορθογώνιο  δωμάτιο  στο  ανάκτορο  της  Πύλου  έχει  ταυτιστεί  με  ναό …»17
                            ΟΔΥΣΣΕΙΑ

ΘΥΣΙΕΣ   και  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ

ΘΥΣΙΑ  ΕΚΑΤΟΜΒΗ : ΔΗΜΟΣΙΑ  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΑ
 Αναφέρεται  πάνδημη  συμμετοχή  9 θυσιαστικοί  χώροι με  500 πολίτες συνεπώς  4500 άνθρωποι  81 ζώα(εννέα  στον  κάθε  χώρο)

1.Σφαγή  των  ζώων
«Έκαμνε  ο  λαός  εκεί  θυσία  στ’  ακρογιάλι
ταύρους ολόμαυρους  στης  γης  το  μαυρομάλλη  σείστη (Ποσειδών).
Ήταν  οι  χώροι  όλοι  εννιά  και  στον  καθένα  χώρο
άνθρωποι  πεντακόσιοι  κάθονταν και  είχαν  εννέα  ταύρους 
έκαιγαν  στο  θεό  μηριά  και κι  έτρωγαν  τα  σπλάχνα ….»
                                                                                       Γ  5-9
2. Οι  Τελεστές : Νέστορας  και  η  οικογένειά  του
                                                                        Βασιλιάς  και  Αρχιερέας

Ο  Τηλέμαχος  και  η  Αθηνά  πλησιάζουν  την  βασιλική  οικογένεια.

« Στων  Πυλιωτών  την  σύνοδο  και  σ’  όλους  τους  τους  χώρους
πήγαν  όπου  ο  Νέστορας  καθόταν  με  τους  γιους  του
κι  άλλοι  τραπέζι  έστρωναν  με  ψητό  σούβλας  κρέας.
Σαν  είδαν  τους  ξένους  τους  καλοσώριζαν  γλυκά….
……..μέρος  των  σπλάχνων  έδωσε  και  σε  χρυσό
ποτήρι  κρασί  του  έχυνε ……………
«δεήσου  τώρα  ξένε  μου, του  αφέντη  Ποσειδώνα 
 που  σε θυσία μας  γι’  αυτόν  ήρθατε  να  μας  βρείτε
κι  όταν  σταλάξεις  τη  σπονδή κι  ευχηθείς  όπως  πρέπει
δώσε  κι  αυτός  γλυκό  κρασί  ύστερα  να  σταλάξει…»                                                                               
«Σε  σένα  το  χρυσό  ποτήρι  δίνω  πρώτα
είπε  και  τη  χρυσόκουπα  της  έδωσε  στο  χέρι»
                                                                    Γ 31 -  50
3. Σπονδές  και  Προσευχές
Η  Αθηνά  παίρνει  το  ποτήρι  και  κάνει σπονδή – προσεύχεται : 
«Τη  δέησή  μας  άκουσε  και  δέξου  Κοσμοσείστη
Αυτά  που  σου  δεόμαστε  να  τα  τελειώσεις  όλα.
Στους  γιους  του  Νέστορα χάριζε  δόξα  πρώτα
κι  ανταπόδοση  ποθητή  στην  ομήγυρι  δώσε
όλων  των  Πυλιωτών  γι’  αυτή  την ξακουστή  θυσία
Σ’  εμένα,  στον  Τηλέμαχο δώσε  τον  γυρισμό  μας
στη  γη  μας  αν  τελειώσουμε  ότι  είναι  ο σκοπός  μας»

4. Γεύμα
Κατόπιν  σπένδει  και   ο  Τηλέμαχος  και  ακολουθεί  γεύμα .

5. Ολοκλήρωση  της  Θυσίας – Συμποσίου
Όταν  ο  Νέστορας  τους  πληροφορεί  για  τον  γυρισμό  από  την  Τροία  και  συμβουλεύει  την  μετάβαση  στη  Σπάρτη  στον  Μενέλαο  η  Αθηνά  μνημονεύει  την  διαδικασία  ολοκλήρωσης  της  θυσίας  - συμποσίου και  απευθυνόμενη  στον  Νέστορα  - αρχηγό  της  θυσίας –Τελεστή λέγει :

«μα  έλα κόψτε  των  σφαχτών  τις  γλώσσες, κρασί  δώστε
να  τιμήσουμε  με  σπονδή τον  Ποσειδώνα  κι  όλους
τους  θεούς, κι  ας  κοιμηθούμε, γιατί  ήρθε  πια  η  ώρα,
γιατί  το  φως  πια  χάθηκε  μες το θολό  σκοτάδι
στο  θεϊκό  συμπόσιο  να  μένουμε  δεν  πρέπει»
Έτσι  είπε  και  όλοι  υπάκουσαν  στης  Αθηνάς  τον  λόγο
Κράχτες νερό  τους  έχυναν,  τα  χέρια  τους  να νίψουν
Και  νιοι  κροντήρια  με  ποτό  γέμισαν ως  τα  χείλη
Και  πρώτα  λίγο  για  σπονδή μοίρασαν  στα  ποτήρια.
Έβαλαν γλώσσες  στην  φωτιά  και  έκαναν  σπονδή  όρθιοι.
Σαν  έκαναν σπονδή  και  ήπιαν  όσο  θέλαν 
Τηλέμαχος  και Αθηνά  κινήθηκαν  να  φύγουν…»
                                                                                     Γ  332 -344
Χαρακτηριστικά  της  θυσίας  στην  Πύλο :
Δημόσια  Θυσία  του  Νέστορα στην  παραλία
Τελεστής –Αρχιερέας : Ο  βασιλιάς  Νέστωρ
Συμμετέχουν :4.500 άνθρωποι, (Όλοι οι  κάτοικοι)
Ζώα  θυσίας :  81 Ταύροι (=Εκατόμβη)
Τιμώμενος  θεός : Ποσειδών
Θυσιαστικοί  Χώροι : 9 θέσεις 
        με  500  παρισταμένους  και  9 ζώα  η  θέση.
Διαδικασία: Σπονδές, Προσευχές, Κριθάρια,
             Συμπόσιο,  γλώσσες θυμάτων κάψιμο,
             Σπονδές

Ο  βασιλιάς  της  Πύλου  εμφανίζεται  εδώ  ως  Αρχιερέας 
Ο Αινιάν  αναφέρει  ότι « η  σημασία  των  συμποσίων  στα  έπη  είναι  αδιαμφισβήτητη. Τα  αρχαιολογικά  ευρήματα από  την  Πύλο  πιστοποιούν  την  τέλεση  μεγάλων  θρησκευτικών  δείπνων   μέσα  στο  ανάκτορο  του  Νέστορος …»18

ΙΔΙΩΤΙΚΗ  ΘΥΣΙΑ  : Ενός   Ζώου   προ  σημαντικής  Πράξης
                                                                        Αναχώρηση  Τηλεμάχου
1.Προετοιμασία
Ο  Νέστορας  μαζεύει  την  οικογένειά  του  και  προσκαλεί  τους  ναύτες  του  Τηλεμάχου  να  παραβρεθούν .
«ένας  στον  κάμπο γρήγορα  για  το  δαμάλι  ας  τρέξει…
ο  δεύτερος  στου  Τηλέμαχου  το  καράβι  ας  τρέξει…
ο τρίτος  τον  χρυσοχόο Λαέρκη  να  πάει  να  φωνάξει
του  σφαχταριού  τα  κέρατα  να  τα  χρυσώσει  γύρω…»
                                                                              Γ  421 - 426
2.Οργάνωση της  θυσίας

« Έτσι  είπε  κι  όλοι  υπάκουσαν  και  το  δαμάλι  ήρθε
…κι  οι  ναύτες  του Τηλέμαχου κι  ο  χρυσοχόος
έφτασε  της  τέχνης  του  τα  σύνεργα  κρατώντας …
χρυσάφι  ο  Νέστορας  του  έδωσε  κι  εκείνος  τα κέρατα 
του  χρύσωνε  με  τέχνη, χαρά  η  Αθηνά  να  νιώσει.
Στρατίος  και  Εχέφρονας  έσερναν  το  δαμάλι 
απ’  τα  κέρατα. Ήρθε  κρατώντας  ο  Άρητος
ανθόπλουμο  λεβέτι  να  πλυθούν  και στ’ άλλο
του  χέρι πανέρι  είχε  με κριθάρι, ο  Θρασυμήδης
στο  χέρι  είχε  πελέκι  κοφτερό, να  κόψει  το  δαμάλι.
Κούπα  κρατούσε  ο  Περσέας  κι  ο  ιππότροφος  ο  γέρος
χέρια  να  πλένει  άρχισε,  κριθάρια  να  σκορπίζει,
προσεύχονταν  στην  Αθηνά  κι  έριχνε  κάτω  τρίχες»
                                                                                 Γ  430 -446

3. Τέλεση  της  θυσίας : Τελεστές  και  διαδικασία

«κι  όταν  πια  προσευχήθηκαν  κι έριξαν  τα  κριθάρια 
τότε  ο  γιος  του  Νέστορα  ο  τρανός  Θρασυμήδης
 σίμωσε  και  έδωσε  χτυπιά  κι  έκοψε  το  πελέκι
τα  σβερκονεύρα  …κι  ο  Πεισίστρατος  το  έσφαξε
…το κομματιάσαν, τα  μηριά όπως  πρέπει
τα  τύλιξαν  και  σε  φωτιά  πάνω  τα  έβαλαν
κι  έριξαν πολλά  κομμάτια  κρέας, κι  έχυνε  ο  γέροντας
μαύρο  κρασί, πεντόσουβλες  δίπλα  οι  νιοι  κρατούσαν.
Όταν ψηθήκαν  τα μηριά  και  γεύτηκαν  τα  σπλάχνα
λιάνισαν τ’ άλλα  κρέατα  τα  πέρασαν στις  σούβλες
Κι  η  Πολυκάστη  η  όμορφη  του  Νέστορα  η  κόρη
άρχιζε  να  λούξει  τον  Τηλέμαχο…..
κι  όταν  αυτός  απ’  το  λουτρό  πια  βγήκε
ήρθε  κοντά  στον  Νέστορα  τον  Ρήγα  να  καθίσει.
Όταν  έψησαν  τα  ψαχνά  και  έβγαλαν  απ’  τις  σούβλες
κάθονταν  πια  και  έτρωγαν……….. »
                                                                            Γ  447 - 471
Η  θυσία  παρουσιάζει  μεγάλες  ομοιότητες  με  εκείνες  της  Ιλιαδας  όμως  εδώ  χρυσώνονται  τα  κέρατα  του  ζώου .
Διαδικασία
Τελεστές  :  Νέστορας  και  οι  γιοι  του
Αντικείμενα  θυσίας : Αγγεία υγρών,  Ποτήρι  σπονδής
                                         Τσεκούρι  για  τη  θυσία
Χρυσοχόος :  Χρυσώνει  τα  κέρατα του  Βοδιού

Προσφορά  Κριθαριών 

Κοπή  τριχών  του  ζώου

 Θυσία :
                 Χτύπημα  με  τσεκούρι
                 Σφαγή  του  Ζώου
                 Τεμάχισμα
                 Ψήσιμο  Σπλάχνων
                 Κάψιμο  Μηριών
                 Ψήσιμο  Κρέατος

Λούσιμο  περιποίηση  Ξένου και  εμφάνιση  στον  χώρο  της  θυσίας

Φαγητό :  Κοινό  γεύμα

Θυσίες   εξευμενισμού  των  θεών  μνημονεύει  ο Πρωτέας  στον  Μενέλαο  για  να  γυρίσει  σώος  από  την  Αίγυπτο Δ 472 .
 Επίσης  το  αγαπητό  κριάρι  του  Πολύφημου  θυσιάζει ο  Οδυσσέας  στον  Δία  στην Ι 553  χωρίς  ο  Δίας  να  δεχτεί  την  προσφορά  του .

Θυσία (ιδιωτική) του  Εύμαιου (φιλοξενίας)
                                                                       Ξ 418 -438
Ο  Εύμαιος  σε  ρόλο  οικοδεσπότη  και  τελεστή θυσιάζοντας  ένα  «πεντάχρονο  χοίρο» προσφέρει τραπέζι  στον  ζητιάνο- Οδυσσέα.
Η  τελετουργική  διαδικασία,  που  περιγράφεται, δεν  διαφέρει  σε  τίποτε  από  τις  άλλες  ιδιωτικές  θυσίες :
- Ο  Εύμαιος  κόβει  τις  τρίχες  απ’  το  κεφάλι  του  χοίρου (Προετοιμασία)
- Ρίχνει  τις  τρίχες  στην  φωτιά, 
- Εύχεται
- Θανατώνει  το  ζώο  με  χτύπημα  ξύλου,
- Το  ζώο  σφάζεται, το  σφάγιο  καψαλίζεται  και  τεμαχίζεται    
-Ψήσιμο  του  κρέατος
- Προσφορές  : Εφτά  μερίδες κρέατος Ερμής  και  έξι  για τις  Νεράιδες
- Ευχές
- Σπονδές : κρασί
- Φαγητό 

Η  σφαγή  των  βοδιών  του Ηλίου
Η  κατανάλωση  των «ιερών» βοδιών  γίνεται  με  τρόπο  θυσιαστικό  αφού  οι  στρατιώτες  πριν  έκαναν  ευχές -  προσευχές, σπονδές, κατόπιν  τα  τεμάχισαν  και  έκαψαν  τα  μηριά  και έφαγαν  τα κρέατα(Μ 353 -365)

Η θυσία ολοκλήρωσης  της  περιπλάνησης  του  Οδυσσέα
Ο  Οδυσσέας  αναφέρει  την  μαντεία   του  Τειρεσία  να  περιπλανηθεί  ξανά  μετά  την  μνηστηροφονία  κουβαλώντας  ένα  κουπί  στην  πλάτη  του  και  να  σταματήσει  εκεί  που  οι  άνθρωποι  θα  το  νομίσουν  για  λιχνιστήρι, εκεί  θα  κάνει  στον  Ποσειδώνα  θυσία :

«ένα  κριάρι,  ένα  καπρί, κι  ακόμη  ένα  ταύρο»
                                                                             Ψ  277
Κατόπιν  να γυρίσει  πίσω  στην  Ιθάκη  και  να  θυσιάσει  σ’  όλους  τους  θεούς .

ΚΑΘΟΔΟΣ  ΣΤΟΝ  «ΑΔΗ»  ΚΑΙ  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΚΕΣ  ΘΥΣΙΕΣ  

Ο  Οδυσσέας   μιλάει  με  την Κίρκη  για  την  επιστροφή  του  στην  Ιθάκη και  εκείνη  τον  συμβουλεύει  να  κατέβει  στον  Άδη, να  κάνει  θυσίες και  να  συναντήσει  εκεί  τον  μάντη  Τειρεσία .

1. Ο  Χώρος  της  Τελετουργίας.

Η  περιοχή  που  μνημονεύει  η  Κίρκη  είναι  κοντά  στην  συμβολή  του  Αχέροντα  με  τον  Κωκυτό  μια  περιοχή  της  οποίας  το  γεωγραφικό  στίγμα  θυμίζει  το  νεκρομαντείο  στη  Θεσπρωτία :

«είναι  χέρσα  μια  ακτή  και  δάσος  της  Περσεφόνης….
Εκεί  ο  Πυριφλεγέθοντας  στον Αχέροντα  ρέει
κι  ο  Κωκυτός  που  ξεπηδά  απ’  τα  νερά  της  Στύγας»   
                                                                                            Κ  509 - 514                                                                                           
2.Προετοιμασία  της θυσίας
                                               Τελεστής  : Οδυσσέας
Χοές  - Υποσχέσεις  θυσιών
« Περιμήδης  και  Ευρύλοχος  εκεί  τότε  κρατούσαν (προβατίνα  μαύρη και  κριάρι)
τα  σφαχτά κι  ανασέρνοντας  το  κοφτερό  σπαθί  μου,
μιας  πήχης  λάκκο  άνοιξα  σε  μάκρος  και σε  φάρδος
και  πρόσφερα  στα  χείλη  του  χοές  στους  πεθαμένους
πρώτα  έχυσα  μελόγαλα, γλυκό  κρασί  κατόπι,
τέλος  νερό, πασπάλισα  κριθάλευρο  από  πάνω .
Και  των  νεκρών   ικέτευσα  τα  άψυχα  κεφάλια
κι  έταξα  σαν  πάω  στην  γη  μου, για  χάρη τους  να  σφάξω
στέρφα  τρανή  γελάδα μου, να  κάψω  κι  άλλα  δώρα
στον Τειρεσία  ξέχωρα  έταξα  το  κριάρι
το  μαύρο  και  πιο  όμορφο  στα  πρόβατά  μου μέσα.»
                                                                               Λ   23 - 33
3.Η  θυσία :  Σφαγή  των  ζώων.
                    Έλευση  των  νεκρών
«Σαν  τέλειωσα  πια  τις  ευχές  και  τα  ταξίματά  μου
εκεί  στα  πλήθη   των  νεκρών, τα  πρόβατα  στο  λάκκο 
έσφαξα,  χύνονταν  μαύρο  αίμα  και  να  τότε
απ’  το  Έρεβος  οι  ψυχές  των  πεθαμένων  ήρθαν :
παλικάρια, νιόπαντρες, βασανισμένοι  γέροι,
κόρες  γλυκιές  που  έσβησαν  μες τον  ανθό  της  νιότης
άντρες  πολλοί  με  χάλκινα  κοντάρια  χτυπημένοι
και  σκοτωμένοι,  που  όπλα  κρατούσαν  ματωμένα.
Πλήθος  αυτοί στριμώχνονταν  ολούθε  προς  το  λάκκο
μ’ ένα  μεγάλο  θόρυβο  με  έπιασε  ο  τρόμος.
Στους  συντρόφους  διέταξα  τα  πρόβατα  να  γδάρουν,
που  κείτονταν  απ’  άσπλαχνο  μαχαίρι  σκοτωμένα,
και  να  τα  κάψουν  κι  έπειτα  την  προσευχή  να  κάνουν
στη  Περσεφόνη  την  φριχτή  και  τον  τρανό  τον  Άδη,
ανάσυρα  το  κοφτερό  σπαθί  μου  και  καθόμουν
και  των  νεκρών  εμπόδιζα  τα  άψυχα  κεφάλια 
πριν  ο  Τειρεσίας  μου  πει, στο  αίμα  να  ζυγώσουν….
                                                                                   Λ  34 - 50 
4.Ο  διάλογος  με τις ψυχές
«Κι  έφτασε  τότε  η  ψυχή  του  μάντη  Τειρεσία
Μ’  ένα  ολόχρυσο  ραβδί, με  γνώρισε  και  είπε
«….απ’  το  λάκκο τραβήξου, απόσυρε  το  κοφτερό
σπαθί  σου, αίμα  να  πιω  και  να  σου  πω  αλήθειες …»
……………………………………………………………..
Μπροστά  μου  βλέπω  την  ψυχή  της  πεθαμένης  μάνας
κοντά  στο  αίμα  στέκεται  άλαλη  δεν  τολμάει
το γιο  κατάματα  να  δει  και  να  τον  κουβεντιάσει
Αφέντη, πες  πως  γίνεται  ποιος είμαι  να  γνωρίσει;»
Έτσι  είπα  και  κι  αυτός  γύρισε  και  αυτά  τα  λόγια μου  είπε :
«…απ’  όσους  πήρε  ο  θάνατος   όποιον  εσύ  αφήσεις
στο  αίμα  να  ζυγώσει  εδώ, αυτός  θα  πει  αλήθειες
μα  όποιον  του  το  αρνηθείς  αυτός  θα  φύγει  πίσω.»
Έτσι  μιλώντας  τράβηξε  βαθιά  μέσα  στον  Άδη
 του  Τειρεσία η  ψυχή……………….
Κι εγώ στεκόμουν σταθερά  ώσπου  η  μάνα  μου  ήρθε
κι  ήπιε  απ’  το  μαύρο  αίμα,  με  γνώρισε  αμέσως
και  λόγια  ανεμάρπαστα  μου  έλεγε  θρηνώντας …..»
                                                                                       Λ   90 - 154                             
5. Η  ολοκλήρωση  της  τελετής.

«Μα  αναρίθμητοι  νεκροί  συνάχτηκαν  τριγύρω
μ’  άγριο  θόρυβο  πολύ  και  μ’  έπιασε  τρομάρα
μη  της  Γοργώς  την  κεφαλή  του  φοβερού  τεράτου
η  Περσεφόνη  η  λαμπρή  μου  στείλει  απ’  τον  Άδη.
Στο  πλοίο  έτρεξα  με  μιας και  είπα  στους  συντρόφους
να  μπουν  στο  πλοίο  μονομιάς  να  λύσουν  τις  πρυμάτσες…»
                                                                                   Λ  632 - 637

Αυτή  η  ιδιόμορφη  τελετουργία  μοιάζει  με  μυητικές  διαδικασίες  ή  γενικότερα  επίσκεψη  σε  νεκρομαντείο  όπου  οι  ιερείς  εκτελούν  μια  διαδικασία  επίκλησης  των πνευμάτων, αν  όμως  δούμε  το  κείμενο σε  σχέση  με  την  μυκηναϊκή  τελετουργία  τότε  σίγουρα  πρόκειται  για  μια  τελετή  που  αφορά  την  λατρεία  των  νεκρών.
Η  διαδικασία  είναι :
- Επιλογή  των  ζώων :  Προβατίνα (ολόμαυρη) και  Κριάρι 
- Άνοιγμα  Λάκκου :  Τελεστικό  Χώρος
- Χοές στους  νεκρούς :  Μέλι – Γάλα, Κρασί, Νερό
                                        Κριθάλευρο
-Υπόσχεση  θυσιών :
                                 Στέρφα  Γελάδα στους  νεκρούς
                                 Κριάρι  ολόμαυρο   στον  Τειρεσία
-Προσευχές
-Σφαγή  των  ζώων   ροή  αίματος  στον τάφο
-Έλευση  των  νεκρών
-Γδάρσιμο  ζώων   -  Κάψιμο
-Προσευχή  στην  Περσεφόνη
-Ο  Τελεστής(Οδυσσέας)  με  το  αίμα  και το  ξίφος
                                              καθορίζει την  επικοινωνία  με  τους  νεκρούς
- Βιαστική  εγκατάλειψη του  χώρου  της  τελετουργίας                 

Ταφική  Τελετουργία (Ταφή  Αχιλλέα)

Ο  Αγαμέμνονας  στον  Άδη (Ω ραψωδία) μνημονεύει  την  ταφή  του  Αχιλλέα:
Ο  Αχιλλέας  μεταφέρεται  νεκρός  στα  πλοία  και  πλένεται με  ζεστό  νερό  και  αλείφεται  με  μύρο.
Θρήνος  συμπολεμιστών  και  κοπή  μαλλιών
Ακολουθεί  ο  θρήνος  από  την  Θέτιδα  και  τις  εννέα  Μούσες  για 17  μέρες
18η  ημέρα : Καύση  νεκρού (άναψαν  την πυρά)
Προσφορές: Θυσίες, ( αρνιά, βόδια)
                               Μέλι, Λίπος
Παράταξη  στρατού  μπρος  στην  Πυρά
Συλλογή   Οστών
Αθλητικοί  Αγώνες - Έπαθλα

ΥΠΟΣΧΕΣΕΙΣ  ΘΥΣΙΩΝ
Νέστορας .
«Ελέησέ  με  αφέντρα  μου,  δώσε  να έχω  δόξα
κι  εγώ  και  όλοι  μου  οι  γιοι  και  το  πιστό  μου  ταίρι.
Δαμάλι  πλατυμέτωπο  χρονιάτικο  θα  σφάξω,
αμέρωτο, που σε  ζυγό δεν  έβαλε  κανένας,
θα  σφάξω  αυτό  χρυσώνοντας  τα  κέρατά  του γύρω»
                                                                              Γ  380 - 384
Παράλειψη  Θυσιών .
Ο  Νέστορας  μνημονεύει  ότι  μετά  την  άλωση  της  Τροίας  δεν  έγιναν  μεγάλες  θυσίες  από  τους  Έλληνες  Γ 145 για να  εξευμενίσουν  την  Αθηνά.
Όμως  μετά  τη  διέλευση  του  Αιγαίου  στην  Γεραιστό  πρόσφεραν θυσίες  Γ 179

Θυσίες  Φιλοξενίας .
Στην Σχερία  η  τελετή(Θ 46- 420)  προς  τιμή  του  ξένου(Οδυσσέα)  έχει  ιδιαίτερο ενδιαφέρον  γιατί  οι  12  βασιλείς  του  νησιού  θα  φέρουν  δώρα για  εκείνον  ενώ  η  παρουσία  του  λαού  δίνει ε πίσημο  χαρακτήρα  και  περιλαμβάνει  μια  δημόσια τελετή  που σφάζονται  12 αρνιά, 2 βόδια  και 8 χοίροι, ακολουθεί  τραγούδι, αθλητικοί  αγώνες  και  ξανά τραγούδι και  τελετουργικός  χορός  με  ακροβατικές  κινήσεις  (Θ 370 -380) μάλιστα  οι  περιγραφές  θυμίζουν  αναφορές  της  Ιλιάδας  από  το  χοροστάσι  του  Δαίδαλου  και  σκηνή  της  ασπίδας .

ΚΑΘΑΡΜΟΙ

Καθαρμοί :  Παλάτι  Οδυσσέα

«Στην  βάγια  την  Ευρύκλεια  εκείνος  τότε  είπε:
«Θειάφι  φέρε, γερόντισσα, κάθε  κακό  που  διώχνει,
φέρε  φωτιά  την  κάμαρα τριγύρω  να  θειαφίσω.» 
                                                                               Χ 480 - 482
«Φωτιά  και  θειάφι  έφερε  κι  ο  Οδυσσέας  τότε
σαλόνι  θειάφισε  κι  αυλή  κι όλο  το  παλάτι»
                                                                                Χ  493 -494
ΣΠΟΝΔΕΣ
Ο  Τηλέμαχος  επιβιβάζεται  στο  πλοίο και  αναχωρούν  για  την  Πύλο, καθώς  όμως  αναχωρούσαν  σπένδονται .
«πήραν  ποτήρια με  κρασί γεμάτα  ως  επάνω
κι  έσταξαν  στάλες  για  σπονδή στους  αθανάτους  όλους
στην  κόρη  τη  γλαυκόματη  του  Δία πρώτα  απ’  όλους…»
                                                                             Β 431 -433
Όταν  ο  Τηλέμαχος  εισέρχεται  στο  παλάτι  του  Νέστορα  κάνουν σπονδή πριν πάνε  για  ύπνο.

«κι  ο  γέροντας  τ’  ανέμειξε (το  κρασί) και με  σπονδή  δεόταν 
στην  κόρη  του  ασπιδοφόρου  Δία ………»
                                                                Γ  393 -394  
Όταν  ο  Οδυσσέας  ετοιμάζεται  να  φύγει  από  το  παλάτι  του  Αλκινόου  ζητάει  να  γίνουν  οι  σπονδές  για  την  αναχώρησή  του :

«κάντε  σπονδή  και  στείλτε  με,  μα  σίγουρα  και  γεια  σας»   
                                                                                                 Ν  39
Ο  Αλκίνοος  ζητάει  λοιπόν  να  γίνουν  σπονδές  και  ο  Οδυσσέας  ν’  αναχωρήσει :

«Ο  αντρείος  Αλκίνοος  στον  κράχτη  τότε  είπε :
«Ποντόνοε,  βάλε  κρασί στο  κροντήρι  και  σ’  όλους
 μες  το  παλάτι  μοίρασε, να  γίνει  ευχή  στο  Δία,
 να  στείλουμε  τον  ξένο  μας  στη  γη  τη  πατρική  του»
Έτσι  είπε  κι  ο  Ποντόνοος  γλυκό  κρασί κερνούσε
πηγαίνοντας  σ’  όλους  κοντά κι  αυτοί στους  θεούς  τότε
τους  αφέντες  του  ουρανού, έκαναν  τη  σπονδή  τους
όλοι  από τις  θέσεις  τους κι  ο  άξιος  Οδυσσέας
σηκώθηκε  και  έβαλε  στο  χέρι  της  Αρήτης
μια  κούπα  διπλογούβωτη  κι  είπε  αυτά  τα  λόγια :
«Να  χαίρεσαι  βασίλισσα, πάντα,  ώσπου  να  φτάσουν
τα  γηρατιά  κι  ο  θάνατος, θνητός  που  δε  γλιτώνει.
Φεύγω  κι  εσύ  να  χαίρεσαι  σ’  αυτό  τα’  αρχοντικό  σου
το  βασιλιά  Αλκίνοο, τον  κόσμο, τα  παιδιά  σου….»   
                                                                        Ν  49  -  62
Οι  σπονδές  γίνονται  από  όλους  όσους βρίσκονται  στο  χώρο  του  παλατιού  και  ο  φιλοξενούμενος,  που  αναχωρεί,  εύχεται  με  σπονδή  υπέρ  της  ευτυχίας  των  οικοδεσποτών  που  του  πρόσφεραν  φιλοξενία .

ΠΡΟΣΕΥΧΕΣ  -  ΕΥΧΕΣ - ΑΡΕΣ

Τηλέμαχος  στην  Αθηνά  μετά  την  συνέλευση  του  λαού .

«Άκουσέ  με  αθάνατη, που  χτες  στο  σπίτι   μου  ήρθες
κι  είπες  με  πλοίο  να  ριχτώ  στ’ ανταριασμένο  κύμα,
για  τον  πατέρα  να  ρωτώ, που  τόσα  χρόνια  λείπει
  αν  θα  γυρίσει, ωστόσο  οι  Αχαιοί  μου  βάζουν 
εμπόδια  και  πιο  πολύ  απ’  όλους  οι  μνηστήρες»
                                                                            Β 262 -266
Η  Πηνελόπη  προσεύχεται  στην  Αθηνά  όταν  πληροφορείται  ότι  ο Τηλέμαχος  ταξίδεψε  στην  Πύλο  και  οι  μνηστήρες  του  έστησαν  ενέδρα :

«Άκου  με  κόρη  αδάμαστη  του  ασπιδοφόρου  Δία.
Ο  άντρας  μου ο  πολύσοφος  στ’  αρχοντικό  του μέσα
αν  πρόσφερε  παχιά  μηριά  βοδίσια  ή  αρνίσια
για  χάρη  σου, θυμήσου τα  και  σώσε  μου  το  γιο  μας
κι  απ’  τους  κακούς, αδιάντροπους  μνηστήρες  γλίτωσέ  τον.»  
                                                                             Δ  761 – 766
Ο  Οδυσσέας  εύχεται  στην  Αθηνά  όταν  φτάνει  στο  άλσος  της  Αθηνάς  κοντά  στην  πόλη των  Φαιάκων :
«Άκουσε  κόρη  αδάμαστη  του ασπιδοφόρου Δία !
Την  προσευχή  μου  άκουσε, αφού  ποτέ  ως  τώρα
δεν  μ’  άκουσες  που  μ’  έβλαφτε  ο  μέγας  κοσμοσείστης
δώσε  να  βρω  στους  Φαίακες  αγάπη  και  συμπόνοια!»
                                                           Ζ  324- 327
Ο  Οδυσσέας  εύχεται  στον Δία  μέσα  στο  παλάτι  του  Αλκινόου με  απλό τρόπο όταν  ακούει  την  απόφαση  του  βασιλιά  να  τον  βοηθήσει :
«πατέρα Δία  ας  τελείωνε όλα  αυτά  που  είπε
Η  δόξα  του  θα  έμενε  στην  γη  την  καρποδότρα…»
                                                                            Η 331 -332
Ο  Οδυσσέας  ναυαγώντας  μπρος  στην  Σχερία (νησί των  Φαιάκων) και  κολυμπώντας  μέχρι  την  ακτή  στην  εκβολή  ενός  ποταμού εύχεται  σ’  αυτόν :

« όποιος  κι  αν  είσαι  βασιλιά, άκουσε  την  ευχή  μου.
Φτάνω  σ’  εσέ  ξεφεύγοντας  έχτρα  του  Ποσειδώνα.
Σέβονται κι  οι  αθάνατοι  άντρα παραδαρμένο
που  σαν  ικέτης  έρχεται, πολύπαθος  παρόμοια
στο  ρέμα  σου, στα  πόδια  σου  προσπέφτω  να  με  σώσεις.
Βασιλιά  μου, σπλαχνίσου  με, ικέτης  σου  πια  είμαι»   
                                                                            Ε  445  - 451
Ο  Πολύφημος  προσεύχεται  στον  Ποσειδώνα  :
«Της  γης  αφέντη, άκου  με  θεέ  γαλαζοχαίτη…
Ο  Οδυσσέας ο  τρανός  στη  γη  του  μη  γυρίσει…
μα  αν  είναι  της  μοίρας  του  να  δει  του  συγγενείς  του…
να  χάσει  τους  συντρόφους  του  και  αργά πολλά  να πάθει..»
                                                                                          Ι 528 - 535
Η  Πηνελόπη,  μετά  την  ήττα  του  Ίρου, μέσα  στο  παλάτι  εύχεται  :
«Μακάρι  πατέρα Δία  και  Αθηνά  και  Απόλλωνα
Όμοια  στο  παλάτι  μας να  γέρναν  τα  κεφάλια  τους
Πεσμένοι  οι  μνηστήρες……»
                                                                                      Σ  235-237
ΘΕΪΚΑ  ΣΗΜΑΔΙΑ : ΟΙΩΝΟΙ  - ΕΡΜΗΝΕΙΑ

1. Οι δύο  αετοί:  Σημάδι  στην  συνέλευση  των  Ιθακησίων
Ο  Τηλέμαχος  μιλάει  στην  συνέλευση  του  λαού  στην  Ιθάκη  και  επικαλείται  την  συμπαράσταση  των  θεών  να  τιμωρηθούν  οι μνηστήρες  για  την  διαγωγή  τους   απέναντί  του και  αμέσως  εμφανίστηκαν θεία  σημάδια :

«Έτσι  είπε  ο  Τηλέμαχος  και  ο βροντολάλος  Δίας
δυο  αετούς  για  χάρη  του  άφησε  να  πετάξουν
από  βουνοκορφή  κι  αυτοί  με τη  πνοή  του  αέρα
με  τα  φτερά  ορθάνοιχτα  κοντά - κοντά  πετούσαν.
Μα  μόλις  στης  πολύβουης  συνέλευσης  τη  μέση
ήρθαν  πάνω  κυκλόφερναν  χτυπώντας  τα  φτερά  τους
πάνω  σε  όλους  άγγιζαν  και  συμφορές  μηνούσαν,
ένας  του  άλλου  ξέσκισαν  λαιμούς  και  κεφαλές  τους
με  νύχια  κι  έφυγαν δεξιά  περνώντας  απ’  την  πόλη.
Και  εκείνοι  όλοι  απόρησαν  τους  αετούς  σαν  είδαν…»
                                                                                   Β  146 – 155
Μάντης  - Ερμηνεία
«Τότε το  λόγο  πήρε  ο  γέρο – Αλιθέρσης ….
Μόνος  ξεδιάλυνε  πουλιών  πετάγματα, σημάδια …
«Ακούστε με, Ιθακήσιοι, για  να  σας  πω  ότι  έχω
μα  απ’  όλους  περισσότερο  τα  λέω  στους  μνηστήρες
 γιατί  πλακώνει  πάνω  τους  μια  συμφορά  μεγάλη.
Δεν  θα  είναι  για  πολύ  καιρό  μακριά  ο  Οδυσσέας
απ’  τη  γη  του είναι  κοντά  και  όλεθρο  για  όλους 
ετοιμάζει, κι  άλλοι  πολλοί  κακά θα  δούμε
όσοι  ζούμε  στην  ξέφαντη  Ιθάκη………»
                                                                               Β 157- 167
Η  αξιοπιστία  του  μάντη
«Δεν  μαντεύω  ανήξερος  την  μαντική  κατέχω.
Πως  βγήκαν όπως  μάντεψα σ’  εκείνον καμαρώνω
όταν  έφυγαν  οι  Δαναοί  να  πάνε  για  την Τροία
κι  έφυγε  κι  ο  πολύσοφος  μαζί  τους  Οδυσσέας
Θα  πάθει έλεγα  κακά  θα  χάσει  τους  συντρόφους
κι  αγνώριστος  από  δικούς  τον  εικοστό πια χρόνο
θα  ‘ρθει  ξανά  στον  τόπο  του  τώρα  τελειώνουν  όλα»
                                                                           Β  170 – 176

Η  αμφισβήτηση  του  Μάντη  και  των  προβλέψεών  του.

«Τότε  έτσι  ο  Ευρύμαχος, του  Πολύβου  ο  γιος του  είπε :
«Τράβα  γέρο  στο  σπίτι  σου, να  πας  να  προφητεύσεις
στους  γιους  σου  μη  αργότερα  κάποιο  κακό  τους  λάχει
σ’  αυτά  εγώ  καλύτερα  μπορώ  να  προφητεύω.
Πουλιά  πολλά  παν  κι  έρχονται κάτω  απ’  το  φως  του  ήλιου
σημάδια  δείχνουν,  όμως  χάθηκε  ο  Οδυσσέας .
Μαζί  τους  ας  ήταν  και  συ  να  διαβολοχανόσουν
μπροστά  μας  δεν  θ’  αράδιαζες  τις  τέτοιες  μαντοσύνες
ούτε  και  τον  Τηλέμαχο  στην  βράση  της  οργής  του
δε   θα  ξεσήκωνες  δώρο  θέλοντας  να  σου  στείλει …»
                                                                     Β  178 -  186
2. Αετός  και  Χήνα : Το  σημάδι  προ  της  αναχώρησης  από τη  Σπάρτη
Στην  Ο  ραψωδία  ο  Τηλέμαχος  φεύγει  από  το  παλάτι  του  Μενελάου  όταν  λοιπόν  κάνουν  την  συνηθισμένη  σπονδή  της  αποχώρησης  στην  ευχή  του  Τηλεμάχου  να  «εύρισκα  γυρίζοντας  σπίτι  τον  Οδυσσέα»(Ο 157)  εμφανίζεται  θεϊκό  σημάδι :

«Καθώς  τα  έλεγε  αυτά  πέταξε   δεξιά  τους
ένας  αετός στα  νύχια  του κρατώντας  άσπρη  χήνα,
τρανή  και ήμερη στην  αυλή  την  άρπαξε  και  πίσω
άντρες,  γυναίκες  έτρεχαν  φωνάζοντας  και  εκείνος
προσπερνώντας  τον  δεξιά  πέταξε  απ’  τ’ αμάξι.
Όλοι  το  είδαν,  χάρηκαν  και  γλύκανε  η  ψυχή  τους.
και  τότε  ο  Πεισίστρατος  πήρε  το  λόγο  πρώτος:
« Διόθρεφτε  Μενέλαε, τρανέ  αφέντη πες  μας
είναι  σημάδι  του  θεού  για  μας  ή  για  εσένα ;»  
                                                                                Ο  160 -168
Η  ερμηνεία  της  Ελένης.

«…τον  πρόλαβε  η  μακρόπεπλη  Ελένη κι  έτσι  είπε :
«Ακούστε,  το  σημάδι  αυτό εγώ  θα  ξεδιαλύνω,
 όπως  με  φωτίζουν  οι  θεοί  κι  όπως  θαρρώ  θα  γίνει:
Όπως   τη  χήνα  άρπαξε  αυτός  που  τρέφαμε  στο  σπίτι
ορμώντας  από  το  βουνό  τον  χώρο  της  ζωής  του,
κι  ο  Οδυσσέας  όμοια  στην γη  του  θα  γυρίσει,
αφού  τόσα  πια  τράβηξε, κι  εκδίκηση  θα  πάρει
ή  κιόλας  κει  θα  σκέφτεται  κακό για  τους  μνηστήρες»     
                                                                        Ο  172 - 178

3.Γεράκι  και  Χήνα :  Το  σημάδι  κατά  την  επιστροφή Τηλεμάχου 

Ο μάντης  Θεοκλύμενος  ακολουθεί  τον  Τηλέμαχο  από  την  Πύλο  στην Ιθάκη,  όταν   όμως  φτάνουν  εκεί, αποβιβάζονται  στο  λιμάνι  του  Φόρκυνα   και  πάνε  στην  καλύβα  του  Εύμαιου   εκεί  στην  ευχή  του  Τηλέμαχου  ο  Ευρύμαχος  να  βρει  θάνατο  παρουσιάζεται  το  εξής  σημάδι :

«καθώς  μιλούσε  πέταξε  δεξιά  ένα  γεράκι,
μαντατοφόρος  γρήγορος  του  Απόλλωνα, μια  Χήνα
μαδούσε  με  τα  νύχια  του σκορπώντας  τα  φτερά  της
στο  χώμα,  στον Τηλέμαχο  και  στο καράβι  δίπλα.
Τότε  ο  Θεοκλύμενος  ……του  είπε  :
«Δεξιά  μας  δεν  επέταξε  χωρίς  θεός  να  θέλει
το  γεράκι, Τηλέμαχε, το  βλέπω  για  σημάδι.
Γενιά  βασιλικότερη  δεν  έχει  απ’  την  δική  σας
στη  χώρα  της  Ιθάκη, εσείς  την  δύναμη  κρατάτε. »
                                                               Ο  525 -534
Ο  Τηλέμαχος  υπόσχεται  δώρα  στον  μάντη  αν  αληθεύσει  η  πρόβλεψή  του.

 4. Ο  Κεραυνός του Δία
Ο  Οδυσσέας  μέσα  στο  παλάτι  του  άγρυπνος  προσεύχεται στον  Δία  για  την  έκβαση  του σχεδίου  του και  ζητάει  σημάδι  ο Δίας  του  στέλνει  αμέσως  τον  ήχο  ενός  κεραυνού  τότε  μέσα  στο  παλάτι  μια  κουρασμένη σκλάβα  που  αλέθει  σιτάρι  λέγει  την  ευχή  της  :
«Για τελευταία  τους  φορά  σήμερα  οι  μνηστήρες
Ας φάνε  ότι  λαχταρούν στο  σπίτι  του  Οδυσσέα»
                                                                   Υ 116-117
Ο  κεραυνός  ως  θετικό  σημάδι  του  Δία εμφανίζεται  συχνά  στην  Οδύσσεια .

5.Αετός  και  περιστέρι
«και  στον  Τηλέμαχο  κακό  έκλωθαν  οι  μνηστήρες
Ξάφνου  πουλί  ξεπρόβαλε από  τα’ αριστερά  τους
Αψηλοπέτης  αετός   κρατώντας  περιστέρι»
                                                                    Υ 241-243
Ερμηνεία
«Φίλοι  ότι  σκεφτήκαμε  καλό  δεν  παίρνει   δρόμο»
                                                                        Υ - 245
ΟΝΕΙΡΑ
Το Όνειρο  της  Πηνελόπης : Χήνες  και  Αετό

Η  Πηνελόπη  αφηγείται  στον  Οδυσσέα – Ζητιάνο  το  όνειρό  της  στο  οποίο οι  συμβολισμοί   αποκωδικοποιούνται  μόνοι  τους :

«Είκοσι  χήνες  στην  αυλή  το  μουσκεμένο  στάρι
μου  έτρωγαν  και  βλέποντας   χαιρόταν  η  ψυχή  μου
μα  αετός  απ’  το  βουνό  μεγάλος  γατζομύτης
χίμηξε, τσάκισε  λαιμούς  και  μέσα  στο  παλάτι
νεκρές  τις  σκόρπισε  παντού  και  πέταξε  να  φύγει.
Έκλαιγα  μέσα  στ’  όνειρο  με  είχε  πιάσει  θρήνος   
γυναίκες  ωριοπλέξουδες   μαζεύτηκαν  τριγύρω,
σαν  έκλαιγα   θρηνητικά  που  έχασα  τις  χήνες.
Ήρθε  ο  αετός  και  κάθισε  στου  παλατιού τη  στέγη
και  με  φωνή ανθρώπινη παρηγορώντας  είπε :
«Του  ξακουστού  Ικάριου  κόρη, κουράγιο  πάρε,
όραμα  κι  όχι  όνειρο, τέλος  καλό  θα  έχει.
Μνηστήρες  είναι  οι  χήνες  σου κι  αν  αετός  φαινόμουν
είμαι  ο  άντρας  σου  εγώ, έχω  ξαναγυρίσει
και  πικρό  θάνατο γοργά  θα  δώσω  στους  μνηστήρες.» 
                                                                                 Τ  536 – 550
Ο  Οδυσσέας  ερμηνεύει  το  όνειρο  όπως  περίπου   αποσυμβολίζεται  στον  ύπνο  της  Πηνελόπης, όμως  εκείνη  δυσπιστεί  στα  μηνύματα  των  Ονείρων :

«Ξένε  μου  δυσερμήνευτα  τα  όνειρα  και  κούφια
κι  όσα  ονειρευόμαστε  δεν  αληθεύουν  όλα»
                                                                  Τ  560 – 561
  Μάλιστα  εκφράζει  τη  λαϊκή  άποψη  για  δύο  κατηγορίες  ονείρων  των  παραπλανητικών (βγαλμένα  από  φίλντισι ) και  των    αληθινών(βγαλμένα  από  κέρατο).

Ιερείς – Μάντεις  και  Μαντική
Ιερείς .
Στην  Ι 197 ο  Οδυσσέας  αναφέρει  τον  Μάρωνα  τον  ιερέα  του  Απόλλωνα  στην  Ίσμαρο  που  κατοικούσε  με  την γυναίκα  του  και  το  παιδί  του  στο ιερό  άλσος  του Απόλλωνα  και  του  χάρισε  το  γλυκόπιοτο  κρασί  που  έδωσε  στον  Κύκλωπα.
Στην  ίδια  ραψωδία την  Ι 507 μαθαίνουμε  από  τον  Κύκλωπα  για  τον  Τήλεμο  τον  μάντη  που  ζούσε  κοντά  στους  κύκλωπες  και  προφήτευσε  την  τύφλωση  του  Πολυφήμου  από  τον  Οδυσσέα .
Μάντεις
Ο Θεοκλύμενος  ως  «επαγγελματίας» μάντης,  μαντεύει  στην  Πηνελόπη (Ρ 152 – 161 «θα  προφητεύσω  αληθινά  και  μαρτυράς  μου  ο  Δίας») την  παρουσία  του  Οδυσσέα  στην  Ιθάκη
Όταν  ο  Τηλέμαχος  υπόσχεται  να  επιτρέψει  τον  γάμο  της  Πηνελόπης   τότε  ο Θεοκλύμενος  ο  ίδιος  μάντης  προβλέπει  τον  θάνατο  των  μνηστήρων .

Η  προμαντεία
« Α,  δύστυχοι  ποια συμφορά  σας  καρτερεί ! Σκοτάδι
στις  κεφαλές,  στα  πρόσωπα, στα  γόνατά  σας  πέφτει
άναψε  θρήνος, δάκρυα στα  μάγουλά  σας  τρέχουν
οι  τοίχοι, τα  μεσόστυλα έχουν  γεμίσει  αίμα,
το  πρόσπιτο  και  η  αυλή  είναι  γεμάτα  αίμα
που  τρέχοντας  παν  να κρυφτούν  στ’  ανήλιαγο  σκοτάδι
ο  ήλιος  χάθηκε  παντού σκορπίστηκε  θολούρα
                                                                              Υ  351 -357
Το  συγκεκριμένο  εδάφιο  αποκαλύπτει  πως  μάντευαν  οι μάντεις και  πως  ήταν  οι  χρησμοί. 

Η  περίπτωση  του  Λειώδη  : Μάντης  και Μνηστήρας  (τμωρία : εκτελείται)
Ο  Λειώδης  είναι  μνηστήρας  και  μάντης  που  την  ώρα  της  μνηστηροφονίας  παρακαλεί  τον  Οδυσσέα  για  την  ζωή  του  και  εκείνος ειρωνεύεται  την  μαντική  του :
«μάντης  στα  θυμιάματα  ήμουν και  τώρα  αθώος 
θα  χαθώ………»
                                                              Υ  318 – 319
Ο  Οδυσσέας  τον  ειρωνεύεται  διότι  κατά  την  τέλεση  των  θρησκευτικών  καθηκόντων  του,  στις  ευχές  του,  ευχόταν  τον  θάνατό  του  γι’  αυτό και  τον  εκτελεί 

ΟΡΚΟΙ
Η  Καλυψώ  στην  Ε  ορκίζεται στα  νερά  της  Στυγός
Στην  Ο - 435  οι  Φοίνικες  ορκίζονται  ότι  δεν  θα  πειράξουν  την  τροφό  του  Εύμαιου  που  θα  τον  απαγάγει       
Ο  Οδυσσέας  πριν  παλέψει  με  τον  Ίρο ( Σ 55-60  ) ζητά  από  τους  μνηστήρες  να ορκισθούν  ότι  δεν  θα  παρέμβουν   στην  πάλη  με  τον Οδυσσέα.

ΙΚΕΣΙΕΣ
Ικεσία  Οδυσσέα  σε  Ναυσικά  και  Αρήτη
Ο  Οδυσσέας  αναφέρει  στην  Ναυσικά  ότι  θα  ήθελε  να  πέσει  στα  πόδια  της  να  την  παρακαλέσει πιάνοντας τα  γόνατά  της  αλλά  ντρέπεται Ζ  169
Αλλά  και  μέσα  στο  παλάτι  πέφτει  στα  πόδια  της  βασίλισσας  Αρήτης :

«Αρήτη  …στα  πόδια  σου  βασανισμένος  πέφτω
και  σ’  όλους τους  ομοτράπεζους, ζωή  και  ευτυχία 
να  σας  χαρίζουν  οι  θεοί κι  όλοι  σας, στα  παιδιά  σας
ν’ αφήσετε  τα  κτήματα   και  τις  τιμές  του  κόσμου.
Κι εμένα  βοηθήσετε  να  φτάσω  στην  πατρίδα
γοργά, χρόνια   παιδεύομαι μακριά  απ’  τους  δικούς  μου.»
                                                                                  Η 146 – 152
Ικεσία  κάνει  ο  Οδυσσέας  και  στον  Πολύφημο  όταν  του  λέγει :

«Φτάσαμε  και  προσπέφτουμε  στα  γόνατά  σου  τώρα
φιλόξενος  να  μας  σταθείς  να  δώσεις  κάποιο  δώρο
καθώς  συνηθίζουν  παντού  στους  ξένους  τους  να  δίνουν.
Σεβάσου  τους  θεούς  τρανέ,  σου  είμαστε  ικέτες.
Ο Δίας  είναι  εκδικητής  των  ικετών  των  ξένων,
προστάτης  που  ακολουθεί  τους  σεβαστούς  τους  ξένους»
                                                                                      Ι 266-271
Ικεσία  Λειώδη
Ο  μνηστήρας  Λειώδης  πέφτει  στα  πόδια  του  Οδυσσέα:
«Προσπέφτω  σου  στα γόνατα, σπλαχνίσου  με  Οδυσσέα
μες  το  παλάτι  σου  ποτέ  δεν  πείραξα  γυναίκα
με  έργο  ή  λόγο  αταίριαστο………………..»
                                                                                    Χ   312 -313
  Ο  Οδυσσέας  αρνείται  την  ικεσία  και  φονεύει  τον  ικέτη .

Ικεσία  του  Φήμιου
«Τη  βαθουλή  κιθάρα  του απίθωσε  στο  χώμα
δίπλα στο  ασημοκάρφωτο   θρονί  και  στο  κροντήρι,
χύθηκε  προς  τα  γόνατα  να  πέσει  του  Οδυσσέα
και  λόγια  ανεμάρπαστα  παρακαλώντας  είπε 
«Στα  γόνατά  σου  προσπέφτω  λυπήσου  με  Οδυσσέα,
καημό  θα  έχεις  έπειτα, αν  τώρα  με  σκοτώσεις,
που  για  ανθρώπους και  θεούς  τόσα  τραγούδια  ψάλλω…»
                                                                             Χ  340 - 346
Ο  Οδυσσέας   δέχεται  την  ικεσία  και  σώζει  τον Ικέτη . 
Ακολουθεί  επίσης  η  ικεσία  του  Μέδοντα  προς  τον Τηλέμαχο  η  οποία  γίνεται  δεκτή  ώστε  να  σωθεί  ο  ικέτης  .

ΙΕΡΕΣ  ΤΕΛΕΤΟΥΡΓΙΕΣ  ΣΕ  ΣΠΗΛΙΕΣ

Ιθάκη : Η  σπηλιά  των  Νυμφών

 «του Φόρκυνα  του  θαλασσινού  γέροντα  το  λιμάνι
κει  στην  Ιθάκη  βρίσκεται, απόκρεμνοι  δυο  κάβοι
στο  άνοιγμα  του  λιμανιού δεξιόζερβα  προβάλλουν,
διώχνουν  τα τρανά  κύματα  των φοβερών ανέμων
απέξω,  όταν  αράζουν  μέσα  κει, πια  κανένας 
τα  πλοία τα  καλόφτιαχτα  δεν  σκέφτεται  να  δένει.
 Είναι  κι  ελιά  στενόφυλλη στου  λιμανιού  την  άκρη
 και  πλάι γαλαζοσκότεινη, σπηλιά  χαριτωμένη,
ταμένη στις  νεράιδες  που  λέγονται  νηιάδες
κροντήρια  και  διπλόχερες  λαγήνες  είναι  μέσα
πέτρινες, εκεί  αποθηκεύουν  μέλισσες  το  μέλι,
σ’ αργαλειούς  πέτρινους  εκεί  κόκκινα   υφαίνουν  ρούχα
της  σπηλιάς  αυτής  τα  ξωτικά -  χάρμα  ματιών  να  βλέπεις !
κι  είναι αστείρευτες  πηγές  κι  ανοίγματα  έχει  δύο,
ένα  εκεί  προς  το  βοριά, θνητοί  να  κατεβαίνουν,
τα’  άλλο  στο  νότο  για  θεούς, από  εκεί  δεν  μπαίνει
ποτέ  κανένας  άνθρωπος -  θεοί  μόνο  διαβαίνουν …»
                                                                             Ν  96 - 112
Το  λιμάνι  είναι  αρκετά  γνωστό  διότι  το  ξέρουν  ήδη  οι  Φαίακες  (όπως  αναφέρεται) ίσως  επειδή  δεν  το  χρησιμοποιούν  πρώτη  φορά, είναι  όμως  πιθανό  να  ξέρουν  το  Σπήλαιο  ως  τελεστικό  χώρο .
Όταν  στη  συνέχεια  η  Αθηνά  αρχίζει  την  ξενάγηση  από  το  σημείο  που  συζητά  με  τον  Οδυσσέα  αξίζει να  την  παρακολουθήσουμε :

 «Μπρος,  την   Ιθάκη  έλα  δες  για  να πιστέψεις  τώρα.
Να  του  θαλασσογέροντα  του  Φόρκυνα  το  λιμάνι
και  η στενόφυλλη  ελιά  στου  λιμανιού  την  άκρη
πλάι  η  γαλαζοσκότεινη  σπηλιά   χαριτωμένη
ταμένη  στις  Νεραϊδες  που  λέγονται  Νηιάδες
να  και η θολωτή  σπηλιά  όπου  συχνά  τελούσες
εσύ  πολλές  και  πλούσιες  στις  ξωτικές  θυσίες
να  και  το  Νήριτο  βουνό  με  δάση  σκεπασμένο…»
                                                                       Ν 344- 351
Ο  Οδυσσέας  εμφανίζεται  ως  τελεστής  και  ιερουργός   αφού  στην  συνέχεια  όταν  μεταφέρει  εκεί  τα  δώρα  των  Φαιάκων  :

«Ο  Οδυσσέας  προσευχήθηκε στις  ξωτικές  και  είπε :
«Του  Δία, κόρες, νεράιδες,  έλεγα  πως  ποτέ  μου
δε  θα  σας  δω. Κι  ολόχαρος την  προσευχή  μου  υψώνω.
Γεια  σας ! Δώρα  θα  δώσουμε  σε  σας  όπως  και  πρώτα,
η  κόρη  μόνο  ν’  άφηνε  του  Δία  η  κουρσεύτρα
κι  εγώ να  ζω  και  να  θωρώ να  μεγαλώνει  ο γιος  μου.»
                                                                         Ν  355 - 360
Αμνισός . Η  Σπηλιά  της  Ειλείθυιας (Κρήτη) Αρχέγονες  Λατρείες

Ο  (Οδυσσέας ) Ζητιάνος  στην  Ιθάκη,  μπροστά  στην Πηνελόπη,  αναφέρει  την  συμπτωματική  συνάντησή  του  με  τον  Οδυσσέα  στην  Κρήτη,  στην  Αμνισό,  στο  Σπήλαιο  της  Ειλείθυιας :

« Σταμάτησε  στην  Αμνισό, στο  Σπήλαιο  της  Ειλείθυιας
την  θύελλα  την  ξέφυγε  σ’  ένα  κακό  λιμάνι.»
                                                                           Τ  188 -189
Η  λατρεία  της Ειλείθυιας  ειδικά  στην  Κρήτη, η  οποία  είναι  φανερό  ότι  τελείται  μέσα  σε  σπήλαια,  παραπέμπει  σε  ευρήματα  της  αρχαιολογίας  από  την  μινωική  περίοδο, συνεπώς  η  ομηρική  αναφορά  που  την  παρουσιάζει  στην  Οδύσσεια  ως   «ενεργή  λατρεία»  στην  Εποχή  του  Χαλκού  στην  Κρήτη  δεν  φαίνεται  ότι   είναι  τυχαία . 

ΧΩΡΟΙ  ΛΑΤΡΕΙΑΣ
ΙΕΡΑ
Η  Δωδώνη  εμφανίζεται  ως  το  γνωστό  μαντείο :

«πως  είχε  πάει  έλεγε  προς  τη  Δωδώνη  τότε
στη  φουντωτή  βελανιδιά  το  Δία  να  ρωτήσει
πως  να  γυρίσει στην  πλούσια  τη  χώρα  της  Ιθάκης.»
                                                                                 Ξ  327 - 32
Βωμοί  για κατώτερες  θεότητες (Ξωτικά)

Η  Κρήνη  και ο  Βωμός  στα  Ξωτικά (Ιθάκη)
Ο  δρόμος  από  την  καλύβα  του Εύμαιου  προς  το  παλάτι  της  Ιθάκης  η «αρισφαλής  οδός»  ο  «κακοτράχαλος  δρόμος»( Ρ 196)  καθώς  τον  διασχίζει  ο  Εύμαιος  μαζί  με  τον  Οδυσσέα μαθαίνουμε  ότι  είχε  μια  βρύση  μ’  ένα  βωμό:

«………………στην  πόλη  τότε  οδηγούσε
ο  βοσκός  τον  βασιλιά(Οδυσσέα) που  λερωμένο  γέρο
έμοιαζε, είχε  ένα  ραβδί και  πάνω  του  κουρέλια.
Σε  δρόμο  κακοτράχαλο  βαδίζοντας  στην  πόλη
κοντοζυγώσαν κι  έφτασαν  σε  μια  χτισμένη  βρύση
με  ολογάργαρα  νερά, ο  κόσμος  για  να  πίνει,
Ίθακος  και  Πολύκτορας  και  Νήριτος  οι  χτίστες,
δάσος  από  νερόχαρες  λεύκες  τριγύρω  ήταν
κυκλικό, από  ένα  βράχο  χύνονταν  τα  νερά  της
ολόψυχρα  και  πάνω  του  βωμός  φτιαγμένος  ήταν
για  ξωτικές, θυσίαζαν  εκεί  οι  οδοιπόροι
                                                                                 Ρ 200 – 211
Η  ευχή στα ξωτικά.
Ο  Εύμαιος  μαζί  με  τον  Οδυσσέα - ζητιάνο   όταν  φτάνουν  σ’  αυτό  το  σημείο κάνουν  ευχές (ο  Εύμαιος):
«Κόρες  του  Δία, ξωτικές της  βρύσης, αν  γιδίσια
ή  αρνίσια  σας  πρόσφερε  μεριά  ο  Οδυσσέας
με  ξίγκι περιτυλιχτά  τον  πόνο  μου  δεχτείτε :
Ας  έφτανε  αυτός  εδώ  από  θεό  φερμένος …»
                                                              Ρ 240 -243   
Ιδιωτικοί Βωμοί
Στην  Χ 335  μαθαίνουμε  ότι  ο τραγουδιστής  Φήμιος  για  να  γλιτώσει  την  ζωή  του  την  ώρα  της  εκτέλεσης  των  μνηστήρων  από  τον  Οδυσσέα σκέφτεται :

«στο  παραπόρτι  στάθηκε  στα  χέρια  του  κρατώντας 
κιθάρα  με ψιλή  φωνή και  έκανε  δυο σκέψεις
απ’  το  παλάτι  βγαίνοντας  στου  Δία  του  προστάτη
τον  ομορφόχτιστο  βωμό  ικέτης  να  καθίσει,
όπου  θυσίες  έκαναν  Λαέρτης  κι  Οδυσσέας… » 
                                                                   Χ 332-337
Άραγε στην  αυλή  υπάρχει  βωμός  αφιερωμένος  στον  Δία.
Το  βωμό  αναφέρει  ξανά  ο  ποιητής  και  πιο  κάτω όταν  οι  μνηστήρες  έχουν  πλέον  σκοτωθεί  και  ο  Οδυσσέας  με  τον  Τηλέμαχο  βγαίνουν  έξω  :

«Έτσι  είπε,  βγήκαν  τότε  εκείνοι  απ’  το  παλάτι
στου  τρανού  Δία  το  βωμό  στάθηκαν   παραδίπλα
και  γύρω   όλο  κοίταζαν  με  φόβο  του  θανάτου »
                                                                    Χ  378 – 380
Ιεροί Λόφοι (Υψηλοί  Τόποι)
Πληροφορούμαστε  επίσης  ότι  κοντά  στο  παλάτι  του  Οδυσσέα είναι  ένας  λόφος  που  λέγεται  «Ερμαίος», δηλαδή  αφιερωμένος  στον  θεό  Ερμή .
Όταν ο  Εύμαιος   φεύγει  από  το  παλάτι  επιστρέφοντας  πίσω  προς  την  καλύβα  του,  βλέπει  το  καράβι  των  μνηστήρων  από  τον  Ερμαίο  λόφο :  

«Στο  γυρισμό,  προς  του  Ερμή το  λόφο  καθώς  ήμουν,
είδα  ένα  πλοίο  γρήγορο  να  μπαίνει  στο  λιμάνι
άντρες  μέσα  ήταν  πολλοί  και  ήταν  φορτωμένο
μ’  ασπίδες  και  με  δίμυτα  κοντάρια  το  καράβι
φαντάστηκα  πως  είναι  αυτοί, μα  βέβαιος  δεν  είμαι»
                                                                Π 471 – 475
Ο  Ερμαίος  λόφος  είναι  περίοπτο  σημείο  και  όπως  φαίνεται  από την ονομασία  του  ήταν  τόπος  λατρείας  του  Ερμή .
 
Ιερά  Άλση
Σχερία .
Στην  Σχερία  αναφέρεται  ότι  κοντά  στην  πόλη υπάρχει το  ιερό  άλσος  της  Αθηνάς   που  έχει  λεύκες, κρήνη  και  γύρω  του  λιβάδι Ζ  291/2
Ιθάκη : Το Άλσος  του  Απόλλωνα  - Τελετουργία :
Ένα   άλλο  χαρακτηριστικό  στοιχείο  της  Ιθάκης  είναι το  «άλσος  του Απόλλωνα»  που  όπως  προκύπτει  βρίσκεται  πολύ  κοντά  στην  πόλη ίσως  τμήμα  του  ν’  άρχιζε  από  τις  παρυφές  της  πόλεως  (ή  από  κάποιο κεντρικό  της  σημείο) αφού  οι  Ιθακήσιοι  συγκεντρώνονται  μέσα στο  άλσος  όπου  και  κάνουν  την  θυσία :

«έτσι  είπε  ο Αντίνοος,  μα  αδιαφορούσε  εκείνος 
κράχτες  στην  πόλη  έφεραν  την  ιερή  θυσία
και  οι  μακρυμάλληδες  Αχαιοί  μαζεύονταν  στο  δάσος
το  σκιερό  του  Απόλλωνα  του  μακροσαγιτάρη…»
                                                                    Υ  275 – 278
Άραγε  το  άλσος  είναι  γνωστός  ιερός  χώρος  που  γίνονται  μεγάλες  θυσίες «εκατόμβες»  ενώ  ο  Απόλλωνας  είναι  σημαντικός  θεός  τοπικής  λατρείας  αφού γι’ αυτόν  μνημονεύεται  μια  τέτοια  θυσία  στην  Ιθάκη, είναι   αξιοσημείωτο  ότι  δεν  αναφέρεται  ιερό .
Η   λατρεία  των  Νυμφών   έχει τον  ιερό της  χώρο  στην  Ιθάκη, ένα  σπήλαιο  και  «συμβιώνει» ταυτόχρονα  με  την  «αστική» λατρεία του  Απόλλωνα (εκατόμβη),  που  εκτελεί  η  πόλη  στο  ιερό  «άλσος», όμως  πληροφορούμαστε  ότι  στην  βρύση  των  πρώτων  οικητόρων  είναι  θεσπισμένη  και  πάλι  λατρεία  των  Νυμφών (υπάρχει  βωμός)  ίσως  αυτοί  οι  ιεροί  χώροι (άλση, σπήλαια) να  είναι  οι αρχαιότεροι .

Συμπέρασμα .
Η  ομηρική  τελετουργία,  όπως  αποτυπώνεται  στα  έπη,  δεν   διαμορφώθηκε  τον  9ο  ή  τον  8ο αιώνα, αλλά  έχει  βαθιές  ρίζες στον  χρόνο, είναι  αποτέλεσμα  μιας μακροχρόνιας   λατρευτικής  και  τελετουργικής  παράδοσης  που  απευθυνόταν στους  ίδιους  ή  σε  παρόμοιους  θεούς  (για  αιώνες) και  πολλά  στοιχεία  της  οφείλονται  στην  κρητομυκηναϊκή  τελετουργία  και  λατρεία.
Ο  Όμηρος  λαμβάνει  υπόψη  του  την  σύγχρονη  λατρεία, (η  οποία  όμως  διατηρεί πολλές  επιβιώσεις  από  την  παλαιότερη  εποχή), ενώ ο  ποιητής  προσθέτει στοιχεία  που  τα άντλησε  από  την  παράδοση.
Οι  τόποι  λατρείας,  οι βωμοί, τα  σπήλαια, τα  άλση είναι  τεκμηριωμένοι  χώροι  στην  μινωική και  μυκηναϊκή  λατρεία.
Οι τελετές  στις  πηγές, για την  απόθεση  της  κόμης  με  τις θυσίες  που  την συνοδεύουν, είναι  πανάρχαιες  τελετές  στους  ίδιους  χώρους, πιθανόν  με  τους  ίδιους  τρόπους,  και  παραπέμπουν  σε  παλαιότερες  εποχές.
Η  τυπολογία  που  καταγράψαμε  στις  θυσίες (με  σπονδές – προσευχές - χρύσωμα  των  κεράτων),  θυμίζει  αναφορές  των  πινακίδων  ή  τις  παραστάσεις  των  σφραγιστικών  δαχτυλιδιών.
Το  πιο  ενδιαφέρον  στοιχείο  προέρχεται  από  τις   προσευχές, όταν  τα  ονόματα  των  θεών  συνοδεύονται  μόνιμα  από  κάποια  επίθετα  που  δηλώνουν  «ιδιότητα» ενός  θεού,  η  οποία   δεν  προέκυψε  έκτακτα  ή  τυχαία  την  εποχή  του  Ομήρου, αλλά   επιβίωσε  μέσα  από  την  λατρεία  και  τις  επαναλαμβανόμενες  φόρμες  των  προσευχών  που  έφτασαν  έτσι  μέχρι  την  νεότερη εποχή.
Ο  Αχιλλέας  θ’ αποκαλέσει  τον  ανώτατο  θεό «πελασγικό» «Δωδωναίο» έκφραση  που  δεν  επαναλαμβάνεται  ξανά,  αποδεικνύει  όμως  την  συνέχεια  μιας  λατρείας  που  έρχεται  από  πολύ  παλιά, όπως  και  οι  θεοί  της  και  κάποιες  προσφωνήσεις  τους, το  ίδιο  συμβαίνει  και  με  πολλές  τελετές  όπως  π.χ. των  αιματηρών  θυσιών, ή  των  αναίμακτων  προσφορών ….
  Δεν  πρέπει  να  υποτιμούμε  την  ομηρική  μαρτυρία  επειδή τα  έπη  υπήρξαν  προφορική  ποίηση  για  αιώνες, η  μελέτη  τους  μπορεί  να  μας  μάθει  πολλά   που  η  αρχαιολογική  έρευνα  κάποτε  θα  επιβεβαιώσει 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Walter Burkert  «Ελληνική  Μυθολογία  και  Τελετουργία» (ΜΙΕΤ) Αθήνα 1993
Walter Burkert : «ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΘΡΗΣΚΕΙΑ. ΑΡΧΑΪΚΗ ΚΑΙ ΚΛΑΣΙΚΗ
                               ΕΠΟΧΗ»   ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΚΑΡΔΑΜΙΤΣΑ .
Fausto Codino  «Εισαγωγή  στον  Όμηρο» Αθήνα 1999
Martin  Nilson  «Η μυκηναϊκή  προέλευση  της ελλ. Θρησκείας» Αθήνα 1979
Martin  Nilson  «Ιστορία της  αρχαίας  ελληνικής  Θρησκείας» Αθήνα 1977
Finley  I. M.     «Ο  κόσμος  του  Οδυσσέα»  Αθήνα  1966
Albin  Lesky    «Ιστορία  της Αρχαίας  Ελληνικής  Λογοτεχνίας»  
Page  D.           «Ιλιάς  και  Ιστορία»
J. P. Mallory    « Οι  Ινδοευρωπαίοι»  Εκδόσεις Στάχυ, Αθήνα 1999
Ι.  Κακριδής     «Αραί. Μυθολογική μελέτη.»  Αθήνα 1929
J. Chadwick  :  «Η  Γραμμική  Β΄»
Kirk  Ιλιάδα Τόμος Α΄
Α. Μαζαράκης -Αινιάν «Όμηρος  και  Αρχαιολογία»  Αθήνα  2000
Πλούταρχος «Βίοι  Παράλληλοι» Θησέας
Ηρόδοτος  «Ιστορία»                


1 F. Codino «Εισαγωγή  στον  Όμηρο» σελ 187
2 Σε αυτές τις περιπτώσεις έχυναν το υγρό από τα ειδικά τελετουργικά σκεύη επάνω στο χώμα ή επάνω στον τύμβο (ο οίνος εξαιρείται από τις χοές και  χρησιμοποιείται μόνο καθαρό νερό, γάλα ή μέλι).

3 W. Burkert « Ελληνική  Μυθολογία  και  Τελετουργία» σελ 82
4 Kirk Ιλιάδα Α΄ σελ147
5 Kirk Ιλιάδα, Τόμος  Α΄ σελ 206-207
6 W Burkert «Ελληνική  Μυθολογία  και  Τελετουργία» σελ 97-100

7 Αινιάν «Όμηρος  και  Αρχαιολογία» σελ 111
8 Στο  επεισόδιο  της  «αποκοίμησης  του  Δία»  όπου  η  Ήρα συμπαραστάτης  των  Ελλήνων  αναλαμβάνει να  παρέμβη  με  τον  Ποσειδώνα  αφού  πρώτα  συνευρεθεί  ερωτικά  με  τον Δία  και  ο  Ύπνος  θα  κοιμίσει  τον  μεγάλο θεό  για  να δράσει  ο  Ποσειδώνας, ακολουθεί  μια  τελετουργική  προετοιμασία : αρχικά  με  λούσιμο και  περιποίηση του  σώματος  με  αρωματικά  έλαια, χτενίζεται, πλέκει  τα  μαλλιά  της,  φορά σκουλαρίκια  περίτεχνα, ενδύεται με  καλοϋφασμένα  ρούχα, με  πόρπες, ζώνη  όμορφη  και  στο  κεφάλι  φοράει  μαντήλι( Ξ 170-186),   κατόπιν  συναντάει  την  Αφροδίτη  για  να της  ζητήσει τον  «πόθο  και  τον  έρωτα»  (Ξ 190 – 210) που  αποτελούν  τα  ανίκητα  όπλα  της  θεάς και  εκείνη  της  δίνει  επιπλέον  ένα  μαγικό «πανί» που  φοράει  στο  στήθος  που  σταματάει  την  δύναμη  εκεί  από  όλα  τα  ερωτόλογα  και  τον  πόθο  που  αδρανοποιούν  την  σκέψη  των  ανθρώπων(Ξ 210-223). Η  παρουσία  ενός  ειδικού  αντικειμένου  που  το  φοράει  κάποιος  πάνω  του  και  δημιουργεί  ερωτικές  ιδιότητες  ή  τον  προφυλάσσει  από  τέτοιους  κινδύνους παραπέμπει  σε  τελετές  προς  χάρη  της  Αφροδίτης, ενώ  η  συμβολή  του  Ύπνου  που  καταβάλλει  τον  ανώτατο  θεό  μετά  την  ερωτική  πράξη ….

9 Θρήνος  Αχιλλέα Τ 315 -337  Θέτιδας, Νηρηίδων Σ 21- 96,  Βρισηίδα Τ  282 -  300
Θρήνος  για  Έκτορα  Εκάβης και Ανδρομάχης  Χ  406 – 515 (πρώτος)
Θρήνος  για  Έκτορα Εκάβης Ω  748 - 759  Ανδρομάχης Ω 725 – 745  Ελένης Ω 762 -775

10 Διόδωρος, Βίβλος 4, 60-61 και 5, 79-80
11 Πλούταρχος «Βίοι  Παράλληλοι» Θησέας 20.
12 W. Burkert : «Αρχαία  Ελληνική Θρησκεία» σελ 370
13 W.Burkert «Αρχαία  Ελληνική  Θρησκεία» σελ  196
14 W.Burkert «Αρχαία  Ελληνική  Θρησκεία» σελ 162
15 Nilson « Όμηρος  και  Μυκήνες»
16 Ηρόδοτος  «Ιστορία» Β΄ 119
17 Αινιάν : «Όμηρος  και  Αρχαιολογία» σελ 114
18 Αινιάν «Όμηρος  και  Αρχαιολογία» σελ 217

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου

Σημείωση: Μόνο ένα μέλος αυτού του ιστολογίου μπορεί να αναρτήσει σχόλιο.