Παρουσίαση-Συζήτηση για το βιβλίο «Το αίνιγμα της ομηρικής Ιθάκης και η μορφή του Οδυσσέα»

By AgrinioNewsFebruary 28, 2026 10:06 amΔεν υπάρχουν Σχόλια16 Mins Read

Κείμενο και φωτογραφίες Απόστολος Κων. Καρακώστας

Την Τετάρτη 25 Φεβρουαρίου 2026, έγινε διαδικτυακά η παρουσίαση και ακολούθησε συζήτηση για το πρόσφατο βιβλίου του Εκπαιδευτικού κυρίου Ευθυμίου Αδάμη με τίτλο: «Το αίνιγμα της ομηρικής Ιθάκης και η μορφή του Οδυσσέα».

Με τον συντονισμό της παρουσίασης ασχολήθηκε ο Ηλίας (Λίνος) Υφαντής, Διδάκτωρ Φιλόλογος και Δ/ντής του 6^ου ΓΕΛ Αγρινίου.

Συνοπτική παρουσίαση του βιβλίου (ακολουθεί πιο κάτω) έκανε η κυρία Βασιλική Μουρκογιάννη, Φιλόλογος MSc

Ο φιλοξενούμενος στην παρουσίαση κύριος Μάκης Μεταξάς πρώην Νομάρχης Κεφαλληνίας και μελετητής του Ομήρου, μίλησε για τον θολωτό τάφο στα Τζανάτα, (για το χρονικό της ανασκαφής και την σημασία του).

Ο συγγραφέας κύριος Ευθύμιος Αδάμης, Φιλόλογος MSc και Αρχαιολόγος, Δ/ντής του 5^ου Γυμνασίου Αγρινίου, με την ομιλία του, (επίσης ακολουθεί), έκλεισε τη πρωτότυπη διαδικτυακή παρουσίαση του βιβλίου του. (σύντομο βιογραφικό και τα έργα του συγγραφέα ακολουθούν στο τέλος του κειμένου).

Πολλοί συμμετέχοντες στην εκδήλωση από διάφορες περιοχές της χώρας, γνώστες των επών του Ομήρου, μίλησαν σχετικά με την Ιθάκη και απηύθυναν τις ερωτήσεις τους στον συγγραφέα, ο οποίος έδωσε τις απαντήσεις του στους ιστορικούς προβληματισμούς τους.

—————–ο—————-

Ακολουθεί το κείμενο της εισήγησης της κυρίας Βασιλικής Μουρκογιάννη:

«Το βιβλίο «Το αίνιγμα της ομηρικής Ιθάκης και η μορφή του Οδυσσέα» αποτελεί το 5^ο βιβλίο του συγγραφέα για ομηρικά ζητήματα, κάτι που δείχνει την αγάπη του για τον Όμηρο και τα έπη του.

Η ενασχόληση με την Ιθάκη και τον Οδυσσέα δεν είναι τυχαία αφού όπως ο ίδιος δηλώνει στον πρόλογο «η Οδύσσεια αποτελεί ένα σημαντικό έπος και παράλληλα ένα μεγάλο ταξίδι στην έρευνα. Η μαγεία του έπους της Οδύσσειας αποζημιώνει αισθητικά τον αναγνώστη με την υψηλή ποιότητα της ποίησης και το περιεχόμενο της, όμως ο ερευνητής ακολουθώντας τα βήματά του επικού ήρωα και τις περιπέτειες του, μαθαίνει πως ν’ αναζητήσει τελικά την ίδια την Ιθάκη.

Πράγματι, σ’ αυτό το ταξίδι, τελικά, βρίσκουμε τον Ποιητή, τον πρώτο δημιουργό, που ξέρει πολλά για αυτή την εποχή, τον 12^ο αι π.Χ., πιθανόν γιατί έζησε τα γεγονότα. Με το έργο του, την πρώτη Οδύσσεια, ενέπνευσε τον θεϊκό Όμηρο, που έζησε αργότερα, τον 8^ο αι, και ως κορυφαίος ποιητής μετέπλασε τα βιώματα του παλιότερου ποιητή σε υψηλή ποίηση, τα έκανε κοινό κτήμα, χωρίς όμως να διαγράψει την ουσιώδη μαρτυρία του, αντίθετα ενσωματώνοντας από αυτή τις κρίσιμες λεπτομέρειες επιτρέπει στον ακροατή ν’ αναπλάσει όχι μόνο αυτή την εποχή, αλλά, αν είναι τολμηρός στη σκέψη και σηκώσει το πέπλο των μύθων, να συναντηθεί με την ίδια την ιστορική πραγματικότητα.

Στο συγκεκριμένο βιβλίο επιχειρείται μια διαφορετική, από τις συνηθισμένες, προσέγγιση, γίνεται μια προσπάθεια να παρουσιαστεί μια ενδιαφέρουσα οπτική για την Ιθάκη, τον Οδυσσέα, τα δρώντα πρόσωπα, τον δημιουργό της Οδύσσειας και τον ποιητή Όμηρο, που κατάφερε αριστοτεχνικά να συνδέσει την ποίηση με την ιστορία.»

Ο συγγραφέας, όπως δηλώνει ο ίδιος, δεν στοχεύει να καταναλωθεί σε εξαντλητικές αναλύσεις ούτε να χαθεί σε ατελείωτες παραπομπές, σχολιασμούς αυθεντιών ούτε να παραθέσει δυσνόητες ερμηνείες, ο στόχος του είναι πιο απλός αφού κυρίως επιδιώκει να μιλήσει στον απλό κόσμο που αγαπάει τον Όμηρο και το έργο του και να εξηγήσει, με απλά λόγια, ότι η Οδύσσεια δεν είναι ένα παραμύθι, αλλά ένα σημαντικό έργο για τους Έλληνες, μια μαρτυρία για την ιστορία τους.

Μπορεί η Οδύσσεια και ο ποιητής Όμηρος να έχουν σχολιαστεί εξαντλητικά και η έβδομη τέχνη να έχει αποδώσει κινηματογραφικά αυτό το σημαντικό έργο, όμως η επική μορφή του Οδυσσέα αποξενωμένη από την ιστορία χάνει την ουσία της .

Το βιβλίο περιέχει 16 κεφάλαια και από αυτά τα δύο πιο κρίσιμα κεφάλαια σε αγγλική μετάφραση.

Στο 1^ο Κεφάλαιο παρουσιάζεται ένας συνολικός προβληματισμός για το ζήτημα που θα απασχολήσει τον συγγραφέα δηλαδή το βασίλειο του Οδυσσέα, τα όρια του, την θέση της ομηρικής Ιθάκης, τα πρόσωπα του έργου, θέτοντας πλήθος ερωτηματικών.

Στο 2^ο Κεφάλαιο γίνεται μια σύντομη αναφορά σε ήδη γνωστές θεωρητικές προσεγγίσεις για την ομηρική Ιθάκη, είτε αφορούν την Λευκάδα, την σημερινή Ιθάκη, την Κεφαλληνία και άλλες θέσεις τις οποίες παραθέτει ως στοιχείο προβληματισμού, τονίζοντας τη σημασία της απόκλισής τους.

Στο 3^ο Κεφάλαιο παρουσιάζεται ο «Οδυσσεύς», ο αινιγματικός ομηρικός βασιλιάς με αναφορές στο όνομα, στην ερμηνεία του αλλά και στον γενικότερο μύθο, εστιάζοντας σε στοιχεία που δημιουργούν ιδιαίτερο ενδιαφέρον.

Στο 4^ο Κεφάλαιο γίνεται αναφορά στα ομηρικά βασίλεια της ευρύτερης περιοχής και στις ομηρικές, γεωγραφικές τους περιγραφές.

Στο 5^ο Κεφάλαιο, ο συγγραφέας μας παραθέτει μια σειρά προβληματισμών για το ομηρικό βασίλειο του Οδυσσέα αφού πρώτα μας παραθέσει τα βασικά διερευνούμενα ερωτήματα, κατόπιν αναφέρεται αρχαιολογικά για κάθε νησί (Λευκάδα, Ιθάκη, Κεφαλληνία, Ιθάκη) και στα ευρήματα των ανασκαφών, τέλος εστιάζει στους αρχαίους λαούς που αποτέλεσαν τους κατοίκους της ευρύτερης περιοχής και φωτίζουν το ομηρικό σκηνικό!

Στο 6^ο Κεφάλαιο γίνεται μια ειδικότερη αναφορά στην ομηρική μαρτυρία για την ανάπλαση του μυκηναϊκού κόσμου. Εξετάζεται η ομηρική αξιοπιστία αλλά και η απόκλιση του Ομήρου από τον 12^ο αι, επισημαίνοντας ότι η αινιγματική βεβαιότητα ότι δηλαδή ο ποιητής μνημονεύει πραγματικά πρόσωπα και γεγονότα παραπέμπει σε αξιοποίηση πηγών, δηλαδή παλιότερα έπη, χρονικά, παραδόσεις….

Στο 7^ο Κεφάλαιο ο συγγραφέας εστιάζει στην Ιθάκη, στην ομηρική περιγραφή της πρωτεύουσας του βασιλείου και του νησιού, με ειδικότερα στοιχεία ταυτότητας της περιοχής που προσδιορίζουν την παρουσία του.

Στο 8^ο Κεφάλαιο γίνεται μια προσπάθεια για τον γεωγραφικό εντοπισμό της ομηρικής Ιθάκης με βάση τις ομηρικές αναφορές και ένα σύνολο στοιχείων που συναντάμε στα ομηρικά έπη και ειδικότερα την σχέση με την ξηρά,

Στο 9^ο Κεφάλαιο εξετάζεται η ομηρική νησιωτική γειτονιά της Ιθάκης ως στοιχείο εντοπισμού, αφού τα νησιά όπως το Δουλίχι, η Σάμη, η Ζάκυνθος, η Τάφος έχουν την δική τους θέση στο Ιόνιο πέλαγος ενώ συνθέτουν ένα περιβάλλον επικοινωνίας και διοικητικής επαφής.

Στο 10^ο Κεφάλαιο γίνεται μια αναλυτική προσέγγιση στο σημαντικό ζήτημα της αλλαγής των ονομασιών των ομηρικών νησιών, πότε αυτή εντοπίζεται, γιατί συνέβη ιστορικά, αφού μετά την δωρική «κάθοδο» μόνο ο αποικισμός και πολιτικοί λόγοι μπορούσαν να οδηγήσουν σε μια τέτοια επιλογή.

Στο 11^ο Κεφάλαιο σχολιάζονται οι ομηρικές γεωγραφικές ασάφειες και ο πρώτος ποιητής της Οδύσσειας, αφού η ομοιότητα της πορείας των Αργοναυτών και της περιπλάνησης του Οδυσσέας παράγει προβληματισμό και την υποψία για αυτοτελές έπος δημιουργημένο την μυκηναϊκή εποχή .

Στο 12^ο Κεφάλαιο εξετάζονται κριτικά οι μνημονευόμενοι από τον Όμηρο παράγοντες σταθεροποίησης και αποσταθεροποίησης στην Ιθάκη, προσωποποιημένα, δηλαδή η Πηνελόπη και οι Μνηστήρες ένας πόλος απειλής στον οίκο του Οδυσσέα, ο Τηλέμαχος και ο Μέντορας ένας πόλος υπεράσπισης, όμως είναι δύο πόλοι σε τροχιά σύγκρουσης.

Στο 13^οΚεφάλαιο σχολιάζεται η μνηστηροφονία και ο μυστηριώδης Αγώνας του Τόξου αφού η τριετής αποσταθεροποίηση του βασιλείου οδηγείται σε αναπόφευκτη αιματηρή λύση και σε εμφύλιο για την παλινόρθωση.

Στο 14^ο Κεφάλαιο γίνεται μια ιδιότυπη προσέγγιση στον ιστορικό πυρήνα της Οδύσσειας, αφού πρώτα επισημαίνονται αθέατες πλευρές της ομηρικής αφήγησης και αναφορές με σημαντικό περιεχόμενο που μας μετάγουν στην κεντρική μυκηναϊκή εξουσία, διαπιστώνουμε ένα στρατηγικό σχεδιασμό μακροχρόνιων ενεργειών.

Στο 15^οΚεφάλαιο ο συγγραφές επεξεργάζεται τρία σημαντικά δεδομένα που είναι εξίσου σημαντικά για μια ομηρική μελέτη γιατί μας βοηθούν να ανασυνθέσουμε σωστά την μορφή ενός επικού ήρωα, όπως ο Οδυσσέας. Το πρώτο αφορά τον πολεμιστή βασιλιά και την ηρωολατρεία, το δεύτερο τους θαλασσινούς θεούς και τι δηλώνουν πραγματικά στην Οδύσσεια(την περιπλάνηση του Οδυσσέα), το τρίτο αφορά τους ναυτικούς χάρτες και την γνώση της θάλασσας της Μεσογείου και έξω από αυτή, ένα πεδίο που σιγά – σιγά απομυθοποιείται και κατακτιέται.

Τέλος στο 16^ο Κεφάλαιο κατατίθεται μια τολμηρή ιστορική υπόθεση για τον Οδυσσέα και τα είκοσι χρόνια της δράσης του στην ταραγμένη Μεσόγειο, όπου ο συγγραφέας λαμβάνοντας υπόψη την μαρτυρία της Ιλιάδας για άλλες 23 επιχειρήσεις, της Οδύσσειας για τις περιπλανήσεις και την πειρατεία αλλά και τις σύγχρονες ιστορικές εκτιμήσεις για το τέλος του 13^ου και τον 12 αι, ανασυνθέτει την δράση του Οδυσσέα σε ευθεία αντιστοίχηση με την ιστορική πραγματικότητα, τους Λαούς της Θάλασσας και τον ταραγμένο κόσμο της Μεσογείου.

Αντί Επιλόγου ο συγγραφέας καταθέτει μερικές παρατηρήσεις, που δεν έχουν σχολιαστεί ενδεικτικά αναφέρω την «Στ)» η οποία μπορεί να ερμηνεύσει πιο ρεαλιστικά την παγίδα του τόξου: «Το «νηπενθές» ψυχότροπο φάρμακο που ξέρει η Ελένη και το δοκιμάζει ο Τηλέμαχος στο κρασί του στη Σπάρτη μπορεί ν’ αλλάξει πολλά στην οργάνωση της μνηστηροφονίας, όταν η οικονόμος του παλατιού και διαχειρίστρια της αποθήκης Ευρύκλεια είναι ήδη ενήμερη της άφιξης του Οδυσσέα και πρόθυμη συνεργάτιδα, ο Τηλέμαχος ενδεχομένως μπορεί να της δώσει κάποια ποσότητα για το κρασί των μνηστήρων, ο πιθανός δοκιμαστής (δούλος, που πιθανόν υπάρχει) δεν βλάπτεται άμεσα, ο αγώνας του τόξου μπορεί εύκολα να στηθεί όχι τόσο για την επιλογή υποψηφίου συζύγου αλλά για ν’ αποτελέσει ένα παιχνίδι στην διασκέδαση των μνηστήρων την ημέρα της γιορτής του Απόλλωνα, στον οποίο ακόμη και ο Οδυσσέας θα μπορούσε να διαγωνιστεί (παρότι ζητιάνος), ενώ η ζάλη και η χαλάρωση των μνηστήρων τους καθιστούσε ιδανικά θύματα γιατί δημιουργούσε την πιο ευνοϊκή συνθήκη για την εκτέλεση τους.»

Το βιβλίο κλείνει με την παράθεση των Αρχαίων Πηγών, την Ελληνική και Ξένη Βιβλιογραφία (Ενδεικτική) και δύο κεφάλαια (το πρώτο που αποτελεί τον βασικό προβληματισμό και το τελευταίο την τολμηρή υπόθεση) στα αγγλικά».

———————-ο———————

Ακολουθεί η ομιλία του συγγραφέα κυρίου Ευθυμίου Αδάμη:

«Ευχαριστώ τους εκλεκτούς φίλους που απόψε επένδυσαν τον πολύτιμο χρόνο τους για να παρακολουθήσουν την διαδικτυακή παρουσίαση ενός βιβλίου για την ομηρική Ιθάκη, τον Οδυσσέα και γενικότερα τον κόσμο του Ομήρου.

Το πρώτο ερώτημα που ως συγγραφέας ενός τέτοιου βιβλίου θα κληθώ ν’ απαντήσω είναι αυτό που ο τίτλος του γεννά ως απορία στον αναγνώστη:

– Αποτελεί, πράγματι, η ομηρική Ιθάκη ένα αίνιγμα;

Σίγουρα αποτελεί διότι υπάρχουν, ακόμη, πολλά αναπάντητα ερωτήματα που οι διαθέσιμες έρευνες και τα παρατιθέμενα στοιχεία δεν καλύπτουν ούτε δίνουν ουσιαστικές απαντήσεις αντίθετα προβληματίζουν.

Οφείλουμε λοιπόν να πούμε ότι στην ερευνητική προσέγγιση της ομηρικής Ιθάκης γίνονται τρία βασικά λάθη: 1^ον «Χειραγώγηση» του γεωγραφικού στίγματος ώστε η αξιοποίησή του να καθίσταται «βολική» στις προθέσεις του ερευνητή. 2^ον Πλήρη αποσιώπηση του ιστορικού πυρήνα του έπους της Οδύσσειας παρότι σημαντικοί ομηριστές υπερασπίζονται την παρουσία του, αφού τα έπη, στην εποχή του 8^ου αι, λειτουργούν ως ποίηση αλλά και ως ιστορία. 3^ον Η σύνθεση ενός έπους, ενός πολύστιχου αφηγηματικού ποιήματος (12110 στίχων) είναι μια διαδικασία που απαιτεί ποικιλόμορφο επικό υλικό, την αξιοποίηση παλαιοτέρων επών και κρίσιμων πληροφοριών. Έτσι οι περιπλανήσεις του Οδυσσέα αποτελούν ένα εντυπωσιακό κείμενο που δείχνει αυτοτελές όμως δεν έχει την αποκλειστικότητα στην διαμόρφωση της εικόνας του Οδυσσέα, αφού η Τηλεμάχεια και η Μνηστηροφονία συμπληρώνουν βασικά στοιχεία της μορφής, της δράσης και του αφηγηματικού χώρου.

Ένα άλλο στοιχείο που πρέπει από την αρχή να τονίσουμε είναι ότι δύσκολα θα εντοπίσουμε στο Ιόνιο νησί που να έχει δίπλα του ένα στενό πορθμό που να τον εξυπηρετούν «πορθμήες» (βαρκάρηδες για τη καθημερινή μεταφορά ανθρώπων και ζώων), δηλαδή να είναι πολύ κοντά στην «ηπειρωτική ακτή» και στην «Αιγίλιπα», πιθανόν την Ακαρνανία, ενώ σε κάποιο, δεύτερο, πορθμό μεταξύ αυτού και της Σάμης να βρίσκεται η Αστερίδα, ένα μικρό νησί με διπλό λιμάνι από όπου εποπτεύεται αποτελεσματικά το κεντρικό του λιμάνι (της Ιθάκης) και τα δρομολόγια που έρχονται από το νότο..

Επίσης οφείλουμε να επισημάνουμε ότι οι ανασκαφές στην Ιθάκη έχουν δώσει ευρήματα, όχι όμως αυτά που χρειάζονται για να πιστοποιηθεί ο προβαλλόμενος χώρος ως «παλάτι του Οδυσσέα» και το νησί ως «ομηρική Ιθάκη», δηλαδή δεν βρέθηκαν πήλινες πινακίδες ούτε επαρκή τεκμήρια(απλά υπάρχουν μυκηναϊκά ευρήματα όπως και σε άλλα νησιά), επίσης η λατρεία ενός ήρωα σε ένα τόπο δεν πρέπει να καθίσταται κρίσιμο στοιχείο ταύτισης με την ομηρική αφήγηση, αφού και άλλοι μεγάλοι ήρωες, όπως ο Αχιλλέας λατρευόταν σε πολλές θέσεις, στο Σίγειο, τη Σπάρτη, την Ήλιδα, την Ήπειρο, τις Ερυθρές, την Φθία, τον Τάραντα, ενώ το ίδιο συμβαίνει και με το Διομήδη που λατρεύεται στο Άργος, την Κύπρο, το Μεταπόντιο…. Αλλά και τον Οδυσσέα που κατά τον Αριστοτέλη είχε μαντείο στην Ευρυτανία.

Τέλος ένα άλλο βασικό στοιχείο που πρέπει να επισημάνουμε είναι η πιθανότητα ο Όμηρος στα έπη του να συγχρονίζει πρόσωπα και γεγονότα π.χ. όπως συμβαίνει και με άλλα έπη από την παγκόσμια λογοτεχνία, έτσι είναι πιθανόν στην αφηγηματική εξέλιξη να αναμειγνύονται γεωγραφικά δεδομένα για το βασίλειο του Οδυσσέα, την πρωτεύουσα, τα ανάκτορα χωρίς ακριβή ιστορική αντιστοίχηση π.χ. προτρωικά – μετατρωικά ανάκτορα (μετά την μνηστηροφονία).

Υπάρχουν λοιπόν ειδικά χαρακτηριστικά που να προσδιορίζουν την ομηρική Ιθάκη στην Οδύσσεια;

Φυσικά και υπάρχουν! Οι αναφορές στην ι 19-28 από τον Οδυσσέα, στην ν 236-249 από την θεά Αθηνά, αλλά και στην δ 599 από τον Τηλέμαχο και αλλού περιγράφουν άμεσα ή έμμεσα η Ιθάκη. Είναι «τρηχεία», «ευδείελος» (εμφανής), «χθαμαλή», «αιγίβοτος»(κατσικοβόσκητη), «πανυπερτάτη» (μακρινή) σε σχέση με τα άλλα νησιά αφού βρίσκεται «προς ζόφον» (δυτικά, προς την πλευρά του σκοταδιού), ενώ τα άλλα νησιά προς την ανατολή. Αυτή η Ιθάκη έχει βασικό βουνό (ταυτότητας) τον «Νήριτο» που είναι «αριπρεπής»(περίβλεπτος «μεγαλεπίβολος») και «εινοσίφυλλος» (δασωμένος) αλλά και τον «Νήιο». Το νησί μέσω της άφιξης του Οδυσσέα περιγράφεται στον αναγνώστη, δίνοντας του γεωγραφική πρόσβαση, έτσι η περιγραφή ξεκινάει από το λιμάνι του Φόρκυνα(ο Φόρκυς είναι θαλάσσιος θεός) με τους διπλούς βραχίονες, την σπηλιά με τις δύο εισόδους για την λατρεία των Νηρηίδων, την στενόφυλλη ελιά όπου κάθονται η Αθηνά με τον Οδυσσέα. Από εκεί ο Ζητιάνος –Οδυσσέας ακολουθώντας το ανηφορικό μονοπάτι, μέσα από το βελανιδόδασος φτάνει στην Αρέθουσα πηγή και την «Κορακόπετρα» όπου βρίσκεται ο χοιροβοσκός Εύμαιος και αφού φιλοξενηθεί και συναντήσει τον γιο του(Τηλέμαχο) παίρνει την «αρισφαλή οδό» (τον κακοτράχαλο δρόμο) για το παλάτι, μάλιστα σταματάει κοντά στο άστυ, στην «τυκτή κρήνη» (κτιστή βρύση, ίσως υδραγωγείο) όπου υπάρχει ιερό άλσος και βωμός, ενώ βλέπει το ανάκτορο του, στο οποίο φτάνει και θα φιλοξενηθεί (περιγράφεται)…

Είναι αξιοσημείωτο λοιπόν ότι η Ιθάκη, ως νησί και ως γεωγραφικός τόπος, συνδέεται στενά με τον Νήριτο. Η σχέση αυτή επαναλαμβάνεται, δηλωτικά, όμως οι δύο λέξεις «Ιθάκη- Νήριτος» δεν αποκτούν τυχαία σχέση αφού οι δύο, από τους τρεις οικιστές (της παλιότερης παράδοσης), που ήταν όλοι αδέρφια, έχουν αυτά τα ονόματα «Ίθακος» και «Νήριτος», ο τρίτος είναι ο Πολύκτορας, συνεπώς η σύνδεσή τους (η συγγένεια) αποκτάει άλλο περιεχόμενο όταν το νησί(και το άστυ) αλλά και το βουνό ονομάστηκαν στοχευμένα έτσι, από δύο αδέρφια, των οποίων τα ονόματα δεν είναι καθόλου τυχαία, αφού το «Ίθακος» ταυτίστηκε με τον οργανωμένο οικισμό(την Ιθάκη) και ο Νήριτος που το όνομά του είναι νοηματικό με ένα βουνό, μεγάλο και πυκνόφυλλο! Είναι όμως μόνο το βουνό; Κι όμως η λέξη Νήριτος, οι Νηρηίδες(που απολάμβαναν λατρεία στην Ιθάκη), ο Νηρέας, ακόμη και ο όμορφος Νηρίτης (ο πρώην σύντροφος της Αφροδίτης και κατόπιν οδηγός στο άρμα του Ποσειδώνα) έχουν νοηματική σχέση και όπως εικάζεται προκύπτουν από το ρήμα «νάω» =ρέω, τρέχω, ενώ ως θεϊκές οντότητες συνδέονται με το υγρό στοιχείο, αυτό μας προβληματίζει αφού η λατρεία των Νηρηίδων είναι σημαντική στην Ιθάκη, και ο Νήριτος φαίνεται ως εισηγητής λατρείας θεϊκών οντοτήτων, των υδάτων και των θαλασσών, που από αυτόν καθιερώθηκαν στην νέα κοινότητα …

Ένα άλλο σημαντικό θέμα είναι η αλλαγή των ονομασιών σε κάποια νησιά. Γιατί χάθηκε η «Σάμη», το «Δουλίχι», η «Τάφος», η «Αστερίδα», η «Σχερία»;

Στο βιβλίο γίνεται αναλυτική προσέγγιση στο ζήτημα των διπλών ονομασιών στον Όμηρο αλλά και σε ιστορικά γεγονότα, προκειμένου να εξεταστούν τρία βασικά δεδομένα, αν έφυγαν οι κάτοικοι που μνημονεύει το έπος, αν ήρθαν άλλοι, νέοι κάτοικοι, που αγνοούσαν την τοπική παράδοση ή αν τα τοπωνύμια ξεχάστηκαν με το πέρασμα του χρόνου διότι μετονομάστηκαν με πολιτική πρόθεση. Μια χρήσιμη ερμηνεία για το φαινόμενο είναι τα ιστορικά παράλληλα, όπως συνέβη με τη Λευκάδα που κατά την Βενετοκρατία μετονομάζεται σε «Αγία Μαύρα», αλλά και το Βραχώρι που μετονομάστηκε σε Αγρίνιο, το 1836 από το όνομα της αρχαίας πολιτείας που υπήρχε στην περιοχή, έτσι σήμερα η παλιότερη ονομασία έχει πλήρως ξεχαστεί, αν ρωτήσεις ένα μαθητή του γυμνασίου που ήταν το Βραχώρι δεν γνωρίζει ότι πρόκειται για την ίδια πόλη!

Βέβαια αν οι αλλαγές των ονομασιών συνέβησαν μετά τον 8^ο αι τίθεται ένα σοβαρό ερώτημα:

Ποιο νησί ήξερε ο Όμηρος ως Ιθάκη αν αυτός έζησε τον 8^ο ή τον 9^ο αι;

Αξιολογώντας τις αναφορές στην ι και ν ραψωδία της Οδύσσειας που ορίζουν το γεωγραφικό στίγμα της στο Ιόνιο αντιλαμβανόμαστε ότι ο Όμηρος μας υποδεικνύει την Κεφαλληνία, ακόμη και αν αυτό προέκυψε επειδή ενσωμάτωσε παλιότερα έπη, αφού απεδέχθη και δεν μετέβαλε την περιγραφή τους…

Εστιάζοντας στον ποιητή ανοίγουμε ένα τεράστιο ζήτημα αφού θα πρέπει να εξετάσουμε σοβαρά τι συμβαίνει σε ένα έπος που ο ιστορικός του πυρήνας αναφέρεται στον 12^ο αι π.Χ. με αναφορές στα μυκηναϊκά βασίλεια, στις ηγεσίες τους, σε γεγονότα, σε κοινωνικές – οικονομικές δραστηριότητες. Είναι λοιπόν οφθαλμοφανές πως οι περιπλανήσεις του Οδυσσέα που συγγενεύουν με εκείνες των Αργοναυτών και αποτελούν μια ξεχωριστή αλλά ενιαία αφήγηση στην Οδύσσεια, ένα αυτοτελές έπος για τον Οδυσσέα, εμβόλιμο. Είναι η πρώτη Οδύσσεια που ο ήρωας υμνούνταν ως ημίθεος από κάποιον ποιητή που τον γνώρισε και βρισκόταν στο περιβάλλον του κατέχοντας την δημιουργική τέχνη της ποίησης των αοιδών. Αυτός πρωτοτραγούδησε τη δόξα του Οδυσσέα ενώ ακολούθησαν πολλοί άλλοι οι οποίοι συμπλήρωσαν επεισόδια της δράσης του. Βέβαια τοποθετώντας τον εφτά χρόνια στην Καλυψώ σε παραδείσια κατάσταση, που το όνομά της σημαίνει «καλύπτω», αποσιώπησε μέρος της δράσης του στην Μεσόγειο που αφορούσε την αναζήτηση μεταλλευματικών πόρων, μισθοφορικές υπηρεσίες και την πειρατεία… Ο Όμηρος παρέλαβε το υλικό και με το ταλέντο του το μετέπλασε σε υψηλή ποίηση, παραδίδοντας τον Οδυσσέα στην αιωνιότητα και την Ιθάκη σε σύμβολο της νοσταλγικής πατρίδας που ο βασιλιάς της επιθυμεί διακαώς να ζήσει την ημέρα της επιστροφής.

Έτσι λοιπόν ξεκινάει ένας μεγάλος ερευνητικός δρόμος για να βρούμε την αληθινή Ιθάκη, να γνωρίσουμε τον πραγματικό Οδυσσέα και να ανιχνεύσουμε ιστορικά τη δράση του! Ευχαριστώ!».

—————ο————

Σύντομο συγγραφικό βιογραφικό του κυρίου Ευθυμίου Αδάμη

Το βιβλίο αυτό είναι το πέμπτο κατά σειρά βιβλίο του κυρίου Αδάμη που αναφέρεται στα Ομηρικά έπη. Έχουν προηγηθεί τα βιβλία: «Ο Όμηρος και η αινιγματική μορφή του Οδυσσέα» το 2004, «Αναζητώντας ίχνη του Ομηρικού Αχιλλέα στην κοιλάδα του ποταμού Σπερχειού» το 2007, «Ιστορική Ανατομία της Ιλιάδας και ο ποιητής Όμηρος» το 2021 και «Ομηρική Έρευνα και Προβληματισμοί» το 2022.

Ο κύριος Αδάμης ασχολείται σημαντικά με ιστορικά θέματα. Ως πρόεδρος και αντιπρόεδρος του «Συνδέσμου Φιλολόγων Αιτωλοακαρνανίας», συμμετείχε στην συγγραφή και έκδοση του Συλλογικού τόμου «Η Επανάσταση του 1821 στο χώρο της Δυτικής Ελλάδας». Και πρόσφατα (Σεπτ.2025) κυκλοφόρησαν τα πρακτικά του Συνεδρίου της Αμφιλοχίας για το 1821, όπου ο κύριος Αδάμης συμμετείχε με την εισήγησή του: «Η Αιτωλοακαρνανία σηκώνει τα Λάβαρα της Επανάστασης του 1821».

Ο συγγραφέας πέρα από φιλολογία έχει σπουδάσει και Αρχαιολογία στο Πανεπιστήμιο των Ιωαννίνων και έχει ασχοληθεί και με αρχαιολογικές ανασκαφές. Είναι διευθυντής του 5^ου Γυμνασίου Αγρινίου και αναλαμβάνει πρωτοβουλίες για την ανάδειξη του χώρου του Αρχαίου Αγρινίου.

Με το νέο του βιβλίο απευθύνεται στον κόσμο που αγαπάει τον Όμηρο χωρίς εξαντλητικές αναλύσεις, ατελείωτες παραπομπές, σχολιασμούς αυθεντιών ή δυσνόητες ερμηνείες δίνοντας απαντήσεις σε σημαντικά ζητήματα, αφού συνδέει «το «αίνιγμα» της ομηρικής Ιθάκης» (την θολή γεωγραφική της απεικόνιση) με την πραγματική ιστορία…

Το βιβλίο διατίθεται στο Αγρίνιο στα Βιβλιοπωλεία: «Planus», Παπαστράτου 10 και Μαργαρίτης Παναγιώτης Δημοτσελίου 17. Στην Πάτρα, «Πρωτοπορία» Γεροκωστοπούλου 33.

Εάν κάποιος θέλει ηλεκτρονικά το κείμενο ή να παραγγείλει το έντυπο μπορεί να το δηλώσει εδώ:

https://docs.google.com/forms/d/1fImY88WsjBh3VmR6V2vzTF7bTmbE3JqxxOI4aHDkG9o/edit

Α.Κ.Κ.